庞贝位于意大利南部，是一座曾极为繁荣的古罗马城市。公元79年，维苏威火山突然爆发，大量火山灰与浮石在短时间内将整座城市彻底掩埋，使其从地表消失，并被封存近两千年，成为世界著名的考古遗址。
Pompeii nằm ở miền Nam nước Ý, từng là một thành phố La Mã cổ đại vô cùng phồn thịnh. Năm 79 sau Công nguyên, núi lửa Vesuvius bất ngờ phun trào dữ dội, một lượng lớn tro bụi và đá bọt núi lửa trong thời gian rất ngắn đã chôn vùi toàn bộ thành phố, khiến nó biến mất khỏi bề mặt Trái Đất và bị “đóng băng” gần hai nghìn năm, trở thành một trong những di tích khảo cổ nổi tiếng nhất thế giới.
关于庞贝的发现，最早可追溯到1594年，当时人们在修建水渠时发现刻有“庞贝”字样的石块。1707年，人们在火山脚下挖井时又发现了几座女性雕像，但仍未意识到地下是一座古城。直到1748年，考古人员在挖掘中发现被火山灰包裹的人体遗骸，才确认这里就是被掩埋的庞贝古城，并由此开始系统性考古发掘。
Những dấu vết đầu tiên về Pompeii được ghi nhận từ năm 1594, khi người ta xây dựng kênh dẫn nước và phát hiện một tấm đá khắc chữ “Pompeii”. Đến năm 1707, trong quá trình đào giếng dưới chân núi lửa, người ta tiếp tục tìm thấy một số tượng phụ nữ, nhưng vẫn chưa nhận ra bên dưới là một thành phố cổ hoàn chỉnh. Mãi đến năm 1748, các nhà khảo cổ khi khai quật đã phát hiện những thi thể bị tro núi lửa bao phủ, từ đó mới xác nhận đây chính là thành cổ Pompeii bị chôn vùi và bắt đầu các cuộc khai quật có hệ thống.
庞贝的历史可以追溯到公元前8世纪，最初只是依托地中海港口发展起来的小渔村，后来逐渐演变为商贸繁荣的城市。公元前6世纪正式建城，公元前89年被罗马人占领，成为罗马共和国的属地。到公元79年时，庞贝已发展为人口超过2.5万的繁华都市，贵族与富商在此建造大量豪华住宅，使其成为地中海地区重要的商业与休闲中心。
Lịch sử của Pompeii có thể truy ngược về thế kỷ VIII trước Công nguyên, ban đầu chỉ là một làng chài nhỏ dựa vào cảng Địa Trung Hải. Sau đó, nơi đây dần phát triển thành một đô thị thương mại sầm uất. Đến thế kỷ VI trước Công nguyên, thành phố chính thức được xây dựng. Năm 89 TCN, Pompeii bị người La Mã chinh phục và trở thành một phần của Cộng hòa La Mã. Đến năm 79 SCN, nơi đây đã phát triển thành một đô thị phồn hoa với hơn 25.000 dân cư, tầng lớp quý tộc và thương nhân giàu có xây dựng nhiều biệt thự xa hoa, biến Pompeii thành trung tâm thương mại và nghỉ dưỡng quan trọng của khu vực Địa Trung Hải.
庞贝位于维苏威火山南坡，该火山是一座典型的活火山，但在当时长期被误认为“死火山”。公元62年，一次强烈地震造成城市严重破坏，庞贝随后进行了重建，并变得更加繁荣。然而在公元79年8月24日，维苏威火山突然爆发，火山灰与火山碎屑在短时间内覆盖整座城市，庞贝被彻底埋葬。
Pompeii nằm dưới chân núi lửa Vesuvius, một ngọn núi lửa hoạt động nhưng thời đó bị nhầm là đã “tắt”. Năm 62 SCN, một trận động đất mạnh đã tàn phá nghiêm trọng thành phố, sau đó người dân tiến hành xây dựng lại và còn làm cho nơi này trở nên giàu có, xa hoa hơn. Tuy nhiên, vào ngày 24 tháng 8 năm 79 SCN, núi lửa Vesuvius bất ngờ phun trào dữ dội, tro bụi và vật chất núi lửa nhanh chóng bao phủ toàn bộ thành phố, khiến Pompeii bị chôn vùi hoàn toàn.
从城市结构来看，庞贝呈长方形布局，有城墙与多座城门。城内街道纵横交错，呈典型棋盘式结构，两条主干道贯穿全城，路面由石板铺成，并保留了清晰的车辙痕迹。城市被划分为多个功能区域，结构清晰。
Về cấu trúc đô thị, Pompeii có dạng hình chữ nhật, được bao quanh bởi tường thành và nhiều cổng. Các con đường trong thành phố được bố trí theo dạng bàn cờ, với hai trục đường chính cắt nhau tạo thành mạng lưới ô bàn cờ đặc trưng. Đường được lát đá lớn và vẫn còn dấu vết bánh xe từ thời cổ đại, hai bên là vỉa hè và khu dân cư.
市中心的大广场是庞贝的政治、宗教与经济中心，周围分布朱庇特神庙、阿波罗神庙、市政厅、大会堂及商业建筑。同时还有剧场、体育馆、竞技场以及完善的引水系统，展现出高度成熟的罗马城市文明。
Quảng trường trung tâm là nơi tập trung các hoạt động chính trị, tôn giáo và kinh tế của Pompeii. Xung quanh là các công trình quan trọng như đền thờ thần Jupiter, đền Apollo, tòa thị chính, hội trường và các khu thương mại. Thành phố cũng có nhà hát, phòng thể thao, đấu trường và hệ thống dẫn nước hoàn chỉnh, thể hiện trình độ phát triển cao của nền văn minh La Mã.
庞贝商业发达，城内遍布酒馆、商店、面包房与作坊，并按行业分区经营。考古发现包括酒馆墙上的价目表、欠账记录、广告涂写以及未完全碳化的面包，真实还原了当时的日常生活场景。
Hoạt động thương mại tại Pompeii rất phát triển, với nhiều cửa hàng, quán rượu, tiệm bánh và xưởng thủ công. Các ngành nghề được phân khu rõ ràng. Khảo cổ học đã phát hiện các bảng giá trong quán rượu, sổ nợ, chữ viết quảng cáo trên tường, thậm chí cả những ổ bánh mì còn nguyên hình dạng, phản ánh chân thực đời sống thường ngày của người dân.这么多年来，单线道发向遥远银河的信号终于收到了亿万光年外传来的回应。
富裕家庭住宅通常围绕中央庭院设计，设有柱廊、厅堂与居室，部分建筑高度可达十米以上。屋顶设有天井结构用于采光与排水，室内墙壁绘有壁画，地面铺设马赛克艺术。其中最著名的作品之一是“亚历山大大帝与大流士三世之战”的镶嵌画。
Nhà ở của tầng lớp giàu có thường được xây quanh sân trong, có hành lang cột, phòng lớn và khu sinh hoạt. Một số công trình cao tới hơn 10 mét. Trên mái có giếng trời để lấy ánh sáng và thoát nước. Nội thất được trang trí bằng tranh tường và tranh khảm đá tinh xảo. Trong đó nổi bật nhất là bức tranh “Alexander Đại đế chiến đấu với vua Darius III của Ba Tư”, được ghép từ hàng trăm mảnh đá màu.
庞贝还拥有完善的公共设施，包括三座公共浴场，其中斯塔比亚浴场保存最为完整。浴场结构复杂，设有更衣室、温浴室与游泳池，并采用双层地板加热系统，主要供政客与社会上层使用。
Pompeii cũng sở hữu hệ thống công trình công cộng hoàn chỉnh, bao gồm ba nhà tắm công cộng, trong đó nhà tắm Stabian là cổ nhất và được bảo tồn tốt nhất. Công trình này có phòng thay đồ, phòng nước ấm, hồ bơi và hệ thống sưởi sàn, chủ yếu phục vụ giới chính trị và tầng lớp giàu có.
此外，城中还有圆形竞技场与多座剧场。竞技场可容纳约两万人，用于角斗士比赛与人兽搏斗，其建造时间甚至早于罗马斗兽场。剧场则用于戏剧与音乐演出，是市民重要的娱乐空间。
Ngoài ra, thành phố còn có đấu trường hình tròn và nhiều nhà hát. Đấu trường có sức chứa khoảng 20.000 người, dùng cho các trận đấu giác đấu giữa người với người hoặc người với thú, thậm chí còn được xây dựng sớm hơn đấu trường Colosseum nổi tiếng ở Rome. Nhà hát dùng cho biểu diễn kịch và âm nhạc, là nơi giải trí quan trọng của người dân.
最令人震撼的是“人体模型”遗存。这些并非真正化石，而是火山灰包裹尸体后形成的空壳。考古学家自19世纪起采用石膏灌注技术复原，使人们得以看到灾难发生瞬间的真实姿态。
Điểm gây ấn tượng mạnh nhất là các “tượng người” được phục dựng. Đây không phải hóa thạch thật mà là các khoang rỗng hình thành khi xác người bị tro núi lửa bao bọc rồi phân hủy. Từ thế kỷ XIX, các nhà khảo cổ đã dùng kỹ thuật đổ thạch cao vào các khoang này để tái tạo hình dáng nạn nhân, giúp con người nhìn thấy khoảnh khắc cuối cùng của thảm họa.
2002年，庞贝港口遗址也被发现，进一步证明该地区曾拥有完整的水运与生活系统。目前，庞贝约五分之三已被发掘，整体结构仍在持续研究中。
Năm 2002, khu cảng cổ của Pompeii cũng được phát hiện, cho thấy nơi đây từng có hệ thống sinh hoạt và giao thương đường thủy hoàn chỉnh. Hiện nay, khoảng 3/5 khu di tích đã được khai quật và nghiên cứu vẫn đang tiếp tục.
1997年，庞贝与赫库兰尼姆、托雷安农齐亚塔等遗址被联合国教科文组织列为世界文化遗产。
Năm 1997, Pompeii cùng với Herculaneum và Torre Annunziata đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.
庞贝的意义不仅在于保存了古罗马城市的完整形态，更在于它将一座城市“瞬间凝固”，为后人提供了研究古代社会生活的珍贵窗口，也让人类得以直观理解历史的真实样貌。
Giá trị của Pompeii không chỉ nằm ở việc bảo tồn gần như nguyên vẹn một đô thị La Mã cổ đại, mà còn ở chỗ nó “đóng băng thời gian”, giúp hậu thế nghiên cứu trực tiếp đời sống xã hội cổ đại. Đây là một trong những cửa sổ quan trọng nhất để con người hiện đại hiểu về nền văn minh La Mã.