每年农历九月初九，是中国传统的重阳节，又称“重九节”“九九重阳”。在中国传统文化中，“九”是阳数之极，九月初九两个“九”相重，因此称为“重阳”，也称“重九”。
Mỗi năm vào ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch là Tết Trùng Dương – một lễ hội truyền thống của Trung Quốc, còn được gọi là “Tết Trùng Cửu” (重九节) hay “Cửu Cửu Trùng Dương” (九九重阳). Trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, “9” là số Dương lớn nhất. Ngày 9 tháng 9 có hai số “9” trùng nhau, vì vậy được gọi là “Trùng Dương”, cũng gọi là “Trùng Cửu”.
如今，人们提起重阳节，往往会想到登高、赏菊、佩茱萸、饮菊花酒，也会想到敬老爱老。但重阳节的文化内涵并非一成不变。它经历了从祈福避灾，到登高赏秋、思亲怀乡，再到敬老爱老的漫长演变，逐渐成为一个承载自然观、生命观与家庭伦理的传统节日。
Ngày nay, khi nhắc đến Tết Trùng Dương, người ta thường nghĩ đến những phong tục như leo núi, thưởng hoa cúc, đeo thù du, uống rượu hoa cúc, đồng thời cũng nghĩ đến việc kính trọng và yêu thương người cao tuổi. Tuy nhiên, ý nghĩa văn hóa của Tết Trùng Dương không phải lúc nào cũng giống nhau. Trải qua một quá trình biến đổi lâu dài, từ cầu phúc tránh tai họa, đến leo núi thưởng cảnh mùa thu, nhớ quê nhớ người thân, rồi dần trở thành dịp kính lão, yêu thương người cao tuổi, Tết Trùng Dương từng bước trở thành một ngày lễ truyền thống chứa đựng những quan niệm về tự nhiên, sự sống và đạo lý gia đình.
重阳节的由来
Nguồn gốc Tết Trùng Dương
“重阳”一词很早便见于中国古代文献。《楚辞·远游》中已有“集重阳入帝宫兮”的记载，不过这里的“重阳”尚不是今天所说的节日名称。作为九月初九的节日，重阳文化是在长期的社会生活中逐渐形成的。
Từ “Trùng Dương” xuất hiện khá sớm trong các thư tịch cổ của Trung Quốc. Trong 《楚辞·远游》 đã có câu “集重阳入帝宫兮”, nhưng “Trùng Dương” trong câu này vẫn chưa phải là tên gọi của một ngày lễ như ngày nay. Với tư cách là ngày lễ vào mùng 9 tháng 9, văn hóa Trùng Dương được hình thành dần dần trong đời sống xã hội qua một thời gian dài.
古代中国是一个高度依赖自然节律的农业社会，人们十分关注季节、气候和天象的变化。九月正值深秋，天气渐寒，草木凋零，自然界呈现出由盛转衰的景象。在古人看来，这一时期容易与疾病、死亡和生命的无常联系起来，因此早期的九月九日带有明显的祈福、消灾和避邪色彩。
Trung Quốc thời cổ đại là một xã hội nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào nhịp điệu của tự nhiên. Vì vậy, người xưa đặc biệt quan tâm đến sự thay đổi của mùa vụ, khí hậu và thiên tượng. Tháng 9 đúng vào thời điểm cuối thu, tiết trời bắt đầu se lạnh, cây cỏ dần úa tàn, thiên nhiên hiện rõ cảnh tượng chuyển từ tươi tốt sang suy tàn. Trong quan niệm của người xưa, giai đoạn này dễ khiến con người liên tưởng đến bệnh tật, cái chết và sự vô thường của sinh mệnh. Vì vậy, vào thời kỳ đầu, ngày mùng 9 tháng 9 mang màu sắc khá rõ của việc cầu phúc, hóa giải tai họa và xua đuổi tà khí.
汉代文献中已经出现九月九日饮菊花酒、佩戴茱萸等习俗。《风土记》记载汉代九月九日饮菊花酒以祓除不祥；《西京杂记》也记载宫中在这一天佩茱萸、食蓬饵、饮菊花酒。由此可见，九月九日的节俗在汉代已经具有一定的社会基础。
Các thư tịch thời Hán đã ghi chép về những phong tục như uống rượu hoa cúc và đeo thù du vào ngày mùng 9 tháng 9. 《风土记》 ghi lại rằng vào ngày mùng 9 tháng 9 thời Hán, người ta uống rượu hoa cúc để xua đuổi những điều không may; 《西京杂记》 cũng ghi chép việc trong cung vào ngày này người ta đeo thù du, ăn một loại bánh làm từ bột gọi là 蓬饵 và uống rượu hoa cúc. Qua đó có thể thấy, các phong tục của ngày mùng 9 tháng 9 đã có một nền tảng xã hội nhất định từ thời Hán.
关于重阳节，还有一个流传甚广的传说。东汉时期，费长房曾告诉弟子桓景，九月九日其家中将有灾祸，并让他佩戴装有茱萸的绛囊，带着家人登高、饮菊花酒以避祸。桓景依言而行，傍晚回家后，发现家中的牛、羊、鸡、狗等牲畜全部死亡，而登山的人却平安无事。这一传说后来被收入吴均《续齐谐记》，并对重阳登高、佩茱萸等习俗产生了深远影响。
Ngoài ra, Tết Trùng Dương còn có một truyền thuyết được lưu truyền rất rộng rãi. Vào thời Đông Hán, Phí Trường Phòng (费长房) từng nói với người học trò là Hoàn Cảnh (桓景) rằng vào ngày mùng 9 tháng 9, gia đình ông sẽ gặp tai họa. Ông bảo Hoàn Cảnh đeo một chiếc túi đỏ sẫm đựng thù du, đưa gia đình lên núi cao và uống rượu hoa cúc để tránh họa. Hoàn Cảnh làm theo lời dặn. Đến chiều tối khi trở về nhà, ông phát hiện tất cả gia súc trong nhà như trâu, dê, gà, chó đều đã chết, trong khi những người lên núi lại bình an vô sự. Truyền thuyết này sau đó được Ngô Quân (吴均) ghi lại trong 《续齐谐记》, đồng thời có ảnh hưởng sâu rộng đến các phong tục leo núi, đeo thù du… của Tết Trùng Dương.
随着时代发展，重阳节的节日内涵逐渐丰富。魏晋以后，重阳的节日气氛日益浓厚；到了唐代，重阳已经成为广泛流行的民间节日，登高、赏菊、饮酒、佩茱萸等习俗也更加成熟。
Cùng với sự phát triển của xã hội, ý nghĩa của Tết Trùng Dương cũng ngày càng phong phú. Từ thời Ngụy Tấn trở đi, không khí lễ hội Trùng Dương ngày càng đậm nét; đến thời Đường, Trùng Dương đã trở thành một ngày lễ dân gian phổ biến, các phong tục như leo núi, thưởng cúc, uống rượu, đeo thù du cũng ngày càng hoàn thiện.
重阳节的传统习俗
Những phong tục truyền thống của Tết Trùng Dương
登高望远
Leo núi ngắm cảnh
登高是重阳节最具代表性的习俗之一。
Leo núi là một trong những phong tục tiêu biểu nhất của Tết Trùng Dương.
在早期，人们登高主要是为了避灾。古人认为九月九日容易发生灾祸，因此要离开日常居住的地方，到山上或高处躲避。随着时代发展，这种习俗中的神秘色彩逐渐淡化，登高也从“避灾”转变为亲近自然、欣赏秋景和舒展身心的节日活动。
Thuở ban đầu, người ta leo núi chủ yếu để tránh tai họa. Người xưa cho rằng ngày mùng 9 tháng 9 dễ xảy ra tai họa, vì vậy cần rời khỏi nơi ở thường ngày, lên núi hoặc đến nơi cao để tránh. Cùng với sự phát triển của thời đại, màu sắc thần bí trong phong tục này dần phai nhạt. Việc leo núi cũng từ “tránh tai” dần trở thành một hoạt động ngày lễ nhằm gần gũi với thiên nhiên, thưởng ngoạn cảnh sắc mùa thu và thư giãn tinh thần, rèn luyện thân thể.
深秋时节，天气清朗，山川草木呈现出独特的秋日景色。登高望远既可以欣赏自然，也为人们提供了一个回望过去、眺望未来的机会。站在高处，人们可以回望来路，也可以思考过去一年的收获与遗憾、人生道路上的得与失。
Cuối thu là thời điểm tiết trời trong trẻo, núi non cây cỏ khoác lên mình vẻ đẹp đặc trưng của mùa thu. Leo núi ngắm cảnh không chỉ giúp con người thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên mà còn tạo cho họ cơ hội nhìn lại quá khứ và hướng đến tương lai. Đứng ở nơi cao, con người có thể nhìn lại con đường mình đã đi qua, đồng thời suy ngẫm về những điều đạt được và những điều còn tiếc nuối trong năm qua, về được – mất trên hành trình cuộc đời.
因此，重阳的“登高”后来不仅是一种民俗，也逐渐成为中国文化中寄托思乡、思亲和感悟人生的重要意象。人在自然中感受四时变化，也在四时变化中思考生命与时间。
Vì vậy, “leo núi” trong Tết Trùng Dương về sau không chỉ là một phong tục dân gian mà còn dần trở thành một hình tượng quan trọng trong văn hóa Trung Quốc, gắn với nỗi nhớ quê hương, nhớ người thân và những suy ngẫm về cuộc đời. Con người cảm nhận sự thay đổi của bốn mùa giữa thiên nhiên, đồng thời cũng từ sự đổi thay của bốn mùa mà suy ngẫm về sinh mệnh và thời gian.
佩茱萸
Đeo thù du
佩茱萸同样是重阳节的重要习俗。
Đeo thù du cũng là một phong tục quan trọng của Tết Trùng Dương.
茱萸是一种传统中药材，古人认为它具有辟邪、避秽的作用，因此在重阳节会将茱萸装入香袋佩戴在身上，或者插在头上。这一习俗在唐代已经十分流行。
Thù du (茱萸) là một loại dược liệu truyền thống của Trung Quốc. Người xưa cho rằng nó có tác dụng xua đuổi tà khí, tránh những điều ô uế, vì vậy vào Tết Trùng Dương, người ta thường cho thù du vào túi thơm để đeo bên mình hoặc cài lên đầu. Phong tục này đã khá phổ biến vào thời Đường.
今天，人们已经很少将佩茱萸理解为真正的“驱邪避灾”，但这一习俗仍然保留在重阳文化的记忆中，成为古人祈求平安、健康的一种文化象征。
Ngày nay, người ta đã ít khi hiểu việc đeo thù du theo nghĩa thực sự là “xua tà tránh họa”. Tuy nhiên, phong tục này vẫn được lưu giữ như một phần ký ức văn hóa của Tết Trùng Dương, trở thành một biểu tượng văn hóa thể hiện mong ước bình an và khỏe mạnh của người xưa.
赏菊与饮菊花酒
Thưởng cúc và uống rượu hoa cúc
菊花是重阳节最具代表性的文化符号之一。
Hoa cúc là một trong những biểu tượng văn hóa tiêu biểu nhất của Tết Trùng Dương.
九月正值菊花盛开的季节。与许多春夏花卉不同，菊花能够在深秋甚至霜降之后依然盛放，因此古人赋予它坚韧、高洁和长寿等文化寓意。
Tháng 9 là thời điểm hoa cúc nở rộ. Khác với nhiều loài hoa nở vào mùa xuân và mùa hè, hoa cúc vẫn có thể nở rộ vào cuối thu, thậm chí sau tiết Sương Giáng. Vì vậy, người xưa đã gửi gắm vào hoa cúc những ý nghĩa văn hóa như sự kiên cường, thanh cao và trường thọ.
早在汉代，人们便有重阳饮菊花酒的习俗。古人也很早便认识到菊花的药用价值，《神农本草经》中有菊花“轻身耐老延年”的记载。魏晋以后，随着养生思想的发展，菊花又逐渐与延年益寿联系起来，赏菊、饮菊花酒也成为重阳节的重要活动。
Ngay từ thời Hán, người Trung Quốc đã có phong tục uống rượu hoa cúc vào Tết Trùng Dương. Người xưa cũng sớm nhận ra giá trị dược liệu của hoa cúc. 《神农本草经》 có ghi hoa cúc có tác dụng “giúp cơ thể nhẹ nhàng, chống già và kéo dài tuổi thọ”. Từ thời Ngụy Tấn trở đi, cùng với sự phát triển của tư tưởng dưỡng sinh, hoa cúc ngày càng gắn với quan niệm sống lâu, trường thọ. Thưởng cúc và uống rượu hoa cúc cũng trở thành những hoạt động quan trọng trong Tết Trùng Dương.
随着时间推移，菊花所承载的文化意义更加丰富。深秋时节，百花渐渐凋零，菊花却迎霜盛开，因此在中国传统文化中，它既可以象征淡泊高洁，也可以表现坚韧不屈，还常常与隐逸精神联系在一起。
Theo thời gian, ý nghĩa văn hóa của hoa cúc ngày càng phong phú. Cuối thu, trăm hoa dần tàn úa nhưng hoa cúc vẫn vươn mình nở rộ trong giá lạnh. Vì vậy, trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, hoa cúc vừa có thể tượng trưng cho sự thanh cao, không màng danh lợi, vừa thể hiện sự kiên cường, bất khuất, đồng thời thường gắn với tinh thần sống ẩn dật, xa rời chốn bụi trần.
陶渊明笔下的菊花，与亲近自然、远离尘俗的隐逸情怀联系在一起；元稹则通过菊花在百花凋零之后依然盛开的特点，表现出一种不争而自有其生命力的品格。由此可见，人们欣赏菊花，并不只是欣赏它的外在美，更是在欣赏它所承载的人格理想。
Hoa cúc trong thơ của Đào Uyên Minh (陶渊明) gắn với tâm thế sống gần gũi thiên nhiên, xa rời chốn thế tục; còn Nguyên Chẩn (元稹), thông qua đặc điểm hoa cúc vẫn nở sau khi trăm hoa đã tàn, đã thể hiện một phẩm chất không tranh giành nhưng vẫn mang trong mình sức sống riêng. Qua đó có thể thấy, con người thưởng hoa cúc không chỉ vì vẻ đẹp bên ngoài của nó, mà còn vì những lý tưởng về nhân cách mà loài hoa này mang theo.
吃重阳糕
Ăn bánh Trùng Dương
除了登高，重阳节还有吃重阳糕的习俗。
Bên cạnh phong tục leo núi, Tết Trùng Dương còn có tục ăn bánh Trùng Dương.
早期九月九日所食之物称为“饵”，后来逐渐发展为“重阳糕”。“糕”与“高”谐音，因此重阳糕被赋予了“步步登高”的吉祥寓意。
Vào thời kỳ đầu, món ăn được dùng trong ngày mùng 9 tháng 9 được gọi là “nhĩ” (饵), về sau dần phát triển thành “bánh Trùng Dương” (重阳糕). Chữ “糕” (bánh) đồng âm với chữ “高” (cao), vì vậy bánh Trùng Dương được gắn với ý nghĩa cát tường “từng bước lên cao, ngày một tốt đẹp hơn”.
对于无法登山的人来说，吃糕也可以象征性地实现“登高”的愿望。这一习俗体现了传统节日中常见的文化特点：原本具有特定仪式意义的行为，会随着社会生活的变化逐渐转化为具有吉祥寓意的节日习俗。
Đối với những người không thể leo núi, ăn bánh cũng có thể được xem như một cách tượng trưng để thực hiện mong ước “lên cao”. Phong tục này thể hiện một đặc điểm khá phổ biến trong văn hóa lễ hội truyền thống: những hành vi vốn mang một ý nghĩa nghi lễ nhất định sẽ dần chuyển thành những phong tục ngày lễ mang ý nghĩa cầu may khi đời sống xã hội thay đổi.
重阳节的文化内涵
Ý nghĩa văn hóa của Tết Trùng Dương
祭祖思亲
Thờ cúng tổ tiên, tưởng nhớ người thân
重阳节与祭祖、思亲有着密切的联系。
Tết Trùng Dương có mối liên hệ mật thiết với việc cúng tổ tiên và tưởng nhớ người thân.
中国传统文化十分重视祖先与家族。秋收之后，人们通过祭祖表达对先人的追思，也借节日与家人团聚，共享秋日时光。
Văn hóa truyền thống Trung Quốc đặc biệt coi trọng tổ tiên và gia tộc. Sau mùa thu hoạch, người ta làm lễ cúng tổ tiên để bày tỏ lòng tưởng nhớ đối với người đã khuất, đồng thời nhân dịp lễ hội đoàn tụ cùng gia đình và cùng nhau trải qua những ngày thu.
与此同时，古代许多人因为求学、仕途或其他原因长期身在异乡，每逢传统节日便更加思念家乡和亲人。重阳登高、远眺的习俗，也为这种思乡思亲的情感提供了独特的表达方式。
Bên cạnh đó, trong thời xưa, nhiều người vì học hành, theo đuổi công danh hoặc những lý do khác mà phải sống xa quê trong thời gian dài. Mỗi khi đến các dịp lễ truyền thống, nỗi nhớ quê hương và người thân lại càng trở nên sâu sắc. Phong tục leo núi, phóng tầm mắt nhìn xa vào Tết Trùng Dương cũng trở thành một cách đặc biệt để thể hiện nỗi nhớ quê, nhớ người thân ấy.
因此，重阳节不仅是一个亲近自然、欣赏秋景的节日，也承载着中国人对故乡、亲人和家族的深厚情感。直到今天，传统节日仍然是人们重新确认家庭联系、表达亲情的重要时刻。
Vì vậy, Tết Trùng Dương không chỉ là một ngày lễ để gần gũi thiên nhiên và thưởng ngoạn cảnh sắc mùa thu, mà còn mang trong mình tình cảm sâu đậm của người Trung Quốc đối với quê hương, người thân và gia đình. Cho đến ngày nay, các lễ hội truyền thống vẫn là những dịp để con người củng cố mối gắn kết gia đình và bày tỏ tình thân.
敬老爱老
Kính lão, yêu thương người cao tuổi
重阳节在现代社会最重要的文化意义之一，就是敬老爱老。
Một trong những ý nghĩa văn hóa quan trọng nhất của Tết Trùng Dương trong xã hội hiện đại chính là kính lão, yêu thương người cao tuổi.
“九”是阳数之极，又有“老阳”之称；而“九九”与“久久”谐音，因此重阳也逐渐被赋予长久、长寿的美好寓意。随着这种文化寓意不断发展，重阳节与尊老敬老的传统逐渐结合起来。
“9” là con số Dương cực đại, còn được gọi là “lão Dương” trong quan niệm xưa; trong khi “九九” (jiǔjiǔ) đồng âm với “久久” (jiǔjiǔ), mang ý nghĩa lâu dài, bền lâu. Cùng với sự phát triển của cách hiểu này, Tết Trùng Dương dần được gắn với những lời chúc về sự trường thọ và truyền thống tôn trọng người cao tuổi.
中国传统文化历来重视“孝”。尊敬长辈不仅是家庭伦理，也是社会文明的重要体现。1989年，中国将重阳节定为“老人节”；2013年实施的新修订《中华人民共和国老年人权益保障法》进一步规定，每年农历九月初九为“老年节”。
Văn hóa truyền thống Trung Quốc từ lâu đã coi trọng chữ “hiếu”. Tôn kính người lớn tuổi không chỉ là đạo lý trong gia đình mà còn là một biểu hiện quan trọng của văn minh xã hội. Năm 1989, Trung Quốc chính thức quy định Tết Trùng Dương là “Ngày Người cao tuổi” (老人节); đến năm 2013, Luật Bảo vệ quyền và lợi ích của người cao tuổi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được sửa đổi và quy định ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch hằng năm là “Ngày Người cao tuổi”.
从祈求长寿到尊老敬老，重阳节的文化意义已经发生了很大的变化。今天，人们不必再以古人的方式理解避邪、消灾等习俗，却仍然可以继承其中珍视生命、祝愿长寿以及尊重长辈的文化精神。
Từ cầu mong trường thọ đến kính lão, tôn trọng người cao tuổi, Tết Trùng Dương đã có sự thay đổi rất lớn về ý nghĩa văn hóa. Ngày nay, chúng ta không nhất thiết phải hiểu những phong tục xua tà, tránh tai theo cách của người xưa, nhưng vẫn có thể kế thừa tinh thần trân trọng sinh mệnh, cầu chúc trường thọ và tôn kính người lớn tuổi được gửi gắm trong ngày lễ này.
敬老也不仅意味着在重阳节给老人送礼物、陪老人吃饭，更意味着尊重他们一生积累的经验，珍惜他们曾经为家庭和社会付出的努力。
Kính lão cũng không chỉ có nghĩa là tặng quà hay ăn một bữa cơm cùng người cao tuổi vào Tết Trùng Dương, mà còn là biết trân trọng những kinh nghiệm họ đã tích lũy trong suốt cuộc đời, trân quý những đóng góp họ từng dành cho gia đình và xã hội.
从最初的祈福避灾，到后来的登高赏秋、思亲怀乡，再到今天的敬老爱老，重阳节的形式和内涵虽然不断变化，但珍惜生命、珍视亲情、尊重长辈、感悟自然的文化精神始终延续至今。今天，我们不必再以古人的方式理解避邪、消灾等习俗，而可以从重阳节中重新发现它的现代意义：陪伴长辈，珍惜亲人；亲近自然，感受四时；回望过去，也展望未来。
Từ cầu phúc tránh tai thuở ban đầu, đến leo núi ngắm cảnh mùa thu, nhớ quê nhớ người thân về sau, rồi đến kính lão, yêu thương người cao tuổi ngày nay, hình thức và ý nghĩa của Tết Trùng Dương không ngừng thay đổi. Tuy vậy, tinh thần trân trọng sự sống, trân quý tình thân, tôn kính người lớn tuổi và cảm nhận vẻ đẹp của tự nhiên vẫn được tiếp nối cho đến ngày nay. Chúng ta không cần phải hiểu những phong tục xua tà, tránh tai theo cách của người xưa, mà có thể từ Tết Trùng Dương một lần nữa khám phá những ý nghĩa hiện đại của ngày lễ này: ở bên người lớn tuổi, trân trọng người thân; gần gũi với thiên nhiên, cảm nhận sự chuyển mình của bốn mùa; nhìn lại quá khứ và hướng đến tương lai.
岁岁重阳，不只是一个节日，更是一份对亲情、生命与岁月的珍惜。
Mỗi độ Trùng Dương, đó không chỉ là một ngày lễ, mà còn là dịp để trân trọng tình thân, sự sống và tháng năm.