Sao Kim - Một trong những hành tinh bí ẩn nhất Hệ Mặt Trời

金星:太阳系最神秘的行星之一 — SAO KIM — MỘT TRONG NHỮNG HÀNH TINH BÍ ẨN NHẤT HỆ MẶT TRỜI

在太阳系里,大部分行星都遵循同样的规律:一边绕着太阳公转,一边以固定方向自转。从太阳系北极上方俯视,几乎所有行星都以逆时针方向旋转,但金星却是个例外。它不只“倒着转”,还拥有太阳系中最奇特的自转方式之一—在金星上,太阳会从西边升起、东边落下。

Trong Hệ Mặt Trời, phần lớn các hành tinh đều tuân theo cùng một quy luật: vừa quay quanh Mặt Trời, vừa tự quay quanh trục theo một hướng cố định. Nếu nhìn từ phía trên cực Bắc của Hệ Mặt Trời, gần như tất cả các hành tinh đều quay ngược chiều kim đồng hồ, nhưng Sao Kim lại là một ngoại lệ. Nó không chỉ “quay ngược”, mà còn sở hữu kiểu tự quay kỳ lạ bậc nhất Hệ Mặt Trời — trên Sao Kim, Mặt Trời mọc ở phía Tây và lặn ở phía Đông.

更不可思议的是,金星的一天甚至比一年还长。金星自转一圈需要约243个地球日,但绕太阳公转一圈只需要约224.7个地球日。也就是说,在金星上,“一天”比“一年”还久。

Điều khó tin hơn nữa là một ngày trên Sao Kim còn dài hơn cả một năm. Sao Kim mất khoảng 243 ngày Trái Đất để tự quay hết một vòng, nhưng chỉ mất khoảng 224,7 ngày Trái Đất để quay quanh Mặt Trời. Nói cách khác, trên Sao Kim, “một ngày” còn dài hơn “một năm”.

在天文学中,行星与大多数天体相同方向旋转,被称为“顺行(prograde)”;若朝相反方向旋转,则称为“逆行(retrograde)”。包括地球在内的大部分行星,都属于顺行自转;而金星与天王星则是少数逆行自转的例外。其中,天王星甚至还有约97.7°的巨大倾角,自转轴几乎与公转轨道平行,看起来像是“躺着”绕太阳运行。

Trong thiên văn học, khi một hành tinh quay cùng hướng với phần lớn các thiên thể khác, nó được gọi là “thuận hành” (prograde); còn nếu quay theo hướng ngược lại thì được gọi là “nghịch hành” (retrograde). Phần lớn các hành tinh, bao gồm cả Trái Đất, đều tự quay theo kiểu thuận hành; riêng Sao Kim và Sao Thiên Vương là những ngoại lệ hiếm hoi quay nghịch hành. Trong đó, Sao Thiên Vương còn có độ nghiêng trục cực lớn khoảng 97,7°, khiến trục quay gần như song song với mặt phẳng quỹ đạo, trông giống như đang “nằm ngang” để quay quanh Mặt Trời.

那么,金星为什么会变成今天这种“倒着转”的状态?

Vậy vì sao Sao Kim lại trở thành hành tinh “quay ngược” như ngày nay?

目前主流理论认为,金星最初其实和其他行星一样,是正常方向自转的。只是后来,在演化过程中,它的自转轴发生了剧烈变化。最常见的解释之一,就是“巨大撞击理论”。

Theo giả thuyết phổ biến hiện nay, ban đầu Sao Kim thực ra cũng quay theo hướng bình thường giống các hành tinh khác. Tuy nhiên, trong quá trình tiến hóa, trục quay của nó đã xảy ra biến đổi dữ dội. Một trong những lời giải thích được chấp nhận rộng rãi nhất là “giả thuyết va chạm khổng lồ”.

科学家推测,在太阳系形成初期,大量巨型小行星仍在太空中高速运动,其中某个巨大天体可能曾撞上金星。这种撞击不只会改变行星速度,还可能改变它的角动量与自转轴方向。这有点像正在旋转的陀螺被猛烈撞击后,开始倾斜甚至翻转。

Các nhà khoa học cho rằng vào thời kỳ đầu hình thành Hệ Mặt Trời, rất nhiều tiểu hành tinh khổng lồ vẫn chuyển động với tốc độ cao trong không gian, và một thiên thể lớn nào đó có thể đã va chạm với Sao Kim. Vụ va chạm này không chỉ làm thay đổi tốc độ quay, mà còn có thể làm thay đổi mômen động lượng và hướng trục quay của hành tinh. Điều này khá giống một con quay đang xoay bị va đập mạnh rồi bắt đầu nghiêng hoặc lật.

类似的推测,其实也曾被用来解释月球的形成——科学家认为,早期地球可能也曾遭遇巨大碰撞,而撞出的物质最终形成了月球。

另一种理论则认为,真正让金星变慢甚至“倒转”的,也许是太阳本身。金星拥有极其浓密的大气层,因此太阳强大的引力会在其大气中产生剧烈的“大气潮汐”。长时间下来,这种潮汐作用可能逐渐拖慢金星自转,再加上金星内部地核、地幔以及大气之间的摩擦作用,角动量可能被重新分配,最终让自转方向发生改变。

Một giả thuyết khác lại cho rằng thứ thực sự khiến Sao Kim chậm dần rồi thậm chí “đảo chiều” có thể chính là Mặt Trời. Sao Kim sở hữu bầu khí quyển cực kỳ dày đặc, vì vậy lực hấp dẫn mạnh từ Mặt Trời có thể tạo ra những “thủy triều khí quyển” dữ dội trong lớp khí quyển của nó. Theo thời gian, tác động thủy triều này có thể dần làm chậm tốc độ tự quay của Sao Kim. Kết hợp với ma sát giữa lõi, lớp phủ và khí quyển bên trong hành tinh, mômen động lượng có thể bị phân bố lại, cuối cùng khiến hướng quay thay đổi.

近年来,法国科学家甚至提出另一种更有趣的观点:金星可能根本没有翻转。根据发表在《Nature》的研究,金星的自转速度也许是先逐渐减慢到几乎停止,之后才开始朝反方向旋转。换句话说,它并不是整颗星球倒过来,而是像一颗被慢慢煞停的球,最后重新往反方向转动。

Những năm gần đây, các nhà khoa học Pháp còn đưa ra một quan điểm thú vị hơn: có thể Sao Kim chưa từng bị lật ngược. Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, tốc độ tự quay của Sao Kim có thể đã giảm dần đến gần như dừng hẳn, sau đó mới bắt đầu quay theo hướng ngược lại. Nói cách khác, không phải cả hành tinh bị lật úp, mà giống như một quả cầu bị hãm chậm từ từ rồi cuối cùng quay ngược trở lại.

研究指出,在太阳潮汐、其他行星引力与内部摩擦共同作用下,金星最终可能稳定在几种特殊自转状态之一,而逆行自转恰好是其中较稳定的状态。

Nghiên cứu cho rằng dưới tác động kết hợp của thủy triều Mặt Trời, lực hấp dẫn từ các hành tinh khác và ma sát bên trong, Sao Kim cuối cùng có thể ổn định ở một trong vài trạng thái quay đặc biệt, trong đó trạng thái tự quay nghịch hành lại là một trạng thái tương đối ổn định.

金星与地球之间,甚至还存在一个非常奇妙的巧合。当金星完成3次自转时,地球刚好完成2次公转:金星3次自转约729.27天,而地球2个公转年约728.50天。这让部分天文学家怀疑,地球与金星之间可能存在某种长期的潮汐共振。类似现象其实也出现在水星与太阳之间——水星的自转与公转,同样接近3:2的比例。

Giữa Sao Kim và Trái Đất còn tồn tại một sự trùng hợp rất kỳ lạ. Khi Sao Kim hoàn thành 3 vòng tự quay thì Trái Đất gần như vừa đúng hoàn thành 2 vòng quay quanh Mặt Trời: 3 vòng tự quay của Sao Kim kéo dài khoảng 729,27 ngày, trong khi 2 năm của Trái Đất kéo dài khoảng 728,50 ngày. Điều này khiến một số nhà thiên văn học nghi ngờ rằng giữa Trái Đất và Sao Kim có thể tồn tại một dạng cộng hưởng thủy triều kéo dài. Hiện tượng tương tự cũng xuất hiện giữa Sao Thủy và Mặt Trời — tỷ lệ giữa chu kỳ tự quay và chu kỳ quỹ đạo của Sao Thủy cũng xấp xỉ 3:2.

至于天王星,目前最被接受的理论同样与巨大撞击有关。科学家认为,它可能曾遭受多次接近地球大小天体的撞击,最终导致整颗星球“侧翻”,形成今天几乎横躺着自转的模样。

Đối với Sao Thiên Vương, giả thuyết được chấp nhận nhiều nhất hiện nay cũng liên quan đến các vụ va chạm khổng lồ. Các nhà khoa học cho rằng hành tinh này có thể từng bị va chạm nhiều lần bởi những thiên thể có kích thước gần bằng Trái Đất, khiến cả hành tinh bị “lật nghiêng”, tạo nên trạng thái gần như nằm ngang khi tự quay như ngày nay.

直到今天,金星依然是太阳系中最难理解的行星之一。它极端缓慢的自转、反向旋转的方式、厚重的大气,以及可能经历过的远古撞击,都让它成为天文学家持续研究的重要对象。而关于金星究竟是“被撞翻”的,还是“慢慢倒转”的,人类至今仍未得到最终答案。

Cho đến hiện tại, Sao Kim vẫn là một trong những hành tinh khó hiểu nhất Hệ Mặt Trời. Tốc độ tự quay cực chậm, hướng quay ngược, bầu khí quyển dày đặc và khả năng từng trải qua những vụ va chạm cổ đại đều khiến nó trở thành đối tượng nghiên cứu quan trọng của các nhà thiên văn học. Và cho đến nay, con người vẫn chưa có câu trả lời cuối cùng cho việc liệu Sao Kim từng “bị lật” hay chỉ đơn giản là “quay ngược trở lại” theo thời gian.

Lên đầu trang