端午节，又称端阳节、龙舟节、重午节、重五节、浴兰节、菖蒲节、艾节、女儿节等，是中华民族最重要的传统节日之一，至今已有两千多年的历史。2009年，端午节被列入联合国人类非物质文化遗产代表作名录，成为中华优秀传统文化的重要象征。
Tết Đoan Ngọ, còn được gọi là Tết Đoan Dương, Tết Thuyền Rồng, Tết Trùng Ngũ hay Tết mùng 5 tháng 5 âm lịch, là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng nhất của người Hoa, có lịch sử hơn 2.000 năm. Năm 2009, Tết Đoan Ngọ được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, trở thành biểu tượng tiêu biểu của nền văn hóa truyền thống Trung Hoa.
端午节的起源
Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ
关于端午节的起源，学术界普遍认为并非单一来源，而是多种文化长期融合形成的结果。
Về nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ, giới học thuật nhìn chung cho rằng lễ hội này không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà là kết quả của quá trình giao thoa và dung hợp nhiều yếu tố văn hóa trong suốt chiều dài lịch sử.
闻一多等学者认为，端午最早与古代吴越民族的龙图腾崇拜有关。早在七千多年前的河姆渡文化时期，先民已经使用独木舟和木桨进行水上活动，龙舟竞渡最初可能是一种祭祀龙神、祈求丰收的仪式。
Các học giả như Văn Nhất Đa cho rằng Tết Đoan Ngọ có liên hệ với tín ngưỡng thờ vật tổ rồng của cư dân Ngô – Việt cổ đại. Từ thời văn hóa Hà Mỗ Độ cách đây hơn 7.000 năm, cư dân đã biết sử dụng thuyền độc mộc và mái chèo để hoạt động trên sông nước. Hoạt động đua thuyền rồng ban đầu có thể là một nghi thức tế lễ thần Rồng nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu.
也有学者提出“夏至说”，认为端午源于古人对太阳运行规律的认识和夏历的发展。
Một số học giả khác đưa ra thuyết “Hạ chí”, cho rằng Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ nhận thức của người xưa về quy luật vận hành của mặt trời và sự phát triển của lịch pháp.
此外，农历五月天气炎热潮湿，毒虫滋生、疫病流行，因此古人将五月视为“毒月”，五月初五称为“恶月恶日”，由此产生了插艾草、挂菖蒲、佩香囊、系五彩绳等辟邪驱疫习俗。
Ngoài ra, tháng Năm âm lịch thường có thời tiết nóng ẩm, côn trùng độc hại sinh sôi và dịch bệnh dễ bùng phát. Vì vậy, người xưa xem tháng Năm là “tháng độc”, còn ngày mùng 5 tháng 5 là “ngày xấu trong tháng độc”. Từ đó hình thành các phong tục như cắm lá ngải cứu, treo cây xương bồ, đeo túi thơm, buộc dây ngũ sắc nhằm xua đuổi tà khí và phòng chống dịch bệnh.
魏晋南北朝时期，随着民族融合与文化交流，夏至节、重五节及各地风俗逐渐结合，“端午”这一名称开始出现，并形成兼具祭祀、节令与防疫意义的重要节日。
Đến thời Ngụy – Tấn và Nam Bắc triều, cùng với quá trình giao lưu và dung hợp văn hóa giữa các dân tộc, lễ Hạ chí, lễ Trùng Ngũ cùng nhiều phong tục địa phương dần kết hợp với nhau. Tên gọi “Đoan Ngọ” cũng bắt đầu xuất hiện và trở thành một lễ hội mang ý nghĩa tổng hòa giữa tín ngưỡng, tiết khí và phòng chống dịch bệnh.
二、屈原与端午节
Khuất Nguyên và Tết Đoan Ngọ
虽然端午节的形成早于屈原，但随着历史发展，纪念屈原逐渐成为端午节最广泛流传的文化主题。
Mặc dù Tết Đoan Ngọ ra đời trước thời Khuất Nguyên, nhưng theo dòng chảy lịch sử, việc tưởng niệm Khuất Nguyên dần trở thành chủ đề văn hóa được lưu truyền rộng rãi nhất trong dịp lễ này.
据《史记》记载，战国时期楚国大夫屈原主张改革图强、联齐抗秦，却因遭受谗言而被流放。在得知楚国都城郢被秦军攻破后，屈原悲愤难抑，于五月初五抱石投汨罗江，以生命表达忠诚与理想。
Theo ghi chép trong Sử ký, Khuất Nguyên là đại phu nước Sở thời Chiến Quốc. Ông chủ trương cải cách đất nước, liên minh với nước Tề để chống lại nước Tần, nhưng bị gian thần hãm hại và phải chịu cảnh lưu đày. Khi biết tin kinh đô Dĩnh của nước Sở bị quân Tần đánh chiếm, Khuất Nguyên vô cùng đau đớn và tuyệt vọng. Vào ngày mùng 5 tháng 5, ông ôm đá gieo mình xuống sông Mịch La để thể hiện lòng trung thành với đất nước và lý tưởng của mình.
百姓闻讯后纷纷划船寻找其遗体，并将用粽叶包裹的米饭投入江中，希望鱼虾不要啃食屈原遗体。后来逐渐形成了赛龙舟和吃粽子的传统习俗。
Nghe tin, người dân địa phương lập tức chèo thuyền đi tìm thi thể ông, đồng thời thả những nắm cơm được gói bằng lá xuống sông để cá tôm không làm tổn hại đến thi hài của ông. Về sau, những hoạt động này dần phát triển thành tục đua thuyền rồng và ăn bánh ú (bánh bá trạng).
湖北秭归作为屈原故里，至今仍保留完整的端午民俗活动，包括祭屈原、赛龙舟、送瘟船以及吟诵《楚辞》等内容。
Tại huyện Tỷ Quy, tỉnh Hồ Bắc – quê hương của Khuất Nguyên – đến nay vẫn còn bảo tồn khá đầy đủ các hoạt động dân gian truyền thống trong dịp Đoan Ngọ như tế lễ Khuất Nguyên, đua thuyền rồng, thả thuyền tiễn ôn dịch và ngâm đọc tác phẩm Sở Từ.
三、其他关于端午起源的传说
Những truyền thuyết khác về nguồn gốc Tết Đoan Ngọ
除了纪念屈原之外，中国各地还流传着不同的说法。
Ngoài câu chuyện tưởng niệm Khuất Nguyên, nhiều địa phương tại Trung Quốc còn lưu truyền các cách lý giải khác về nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ.
江苏、上海、浙江一带普遍认为端午节与春秋时期的伍子胥有关。伍子胥因遭谗言陷害而被迫自尽，其遗体于五月初五被投入江中，百姓划船祭奠，后来演变成龙舟竞渡。
Tại các khu vực Giang Tô, Thượng Hải và Chiết Giang, người dân thường cho rằng lễ hội này gắn liền với Ngũ Tử Tư thời Xuân Thu. Sau khi bị vu hãm, ông buộc phải tự sát và thi thể bị ném xuống sông vào ngày mùng 5 tháng 5. Người dân chèo thuyền đến tưởng niệm, từ đó hình thành phong tục đua thuyền rồng.
浙江上虞地区则流传孝女曹娥投江寻父的故事。东汉时期，十四岁的曹娥因父亲溺水失踪，在五月初五投江寻父，后抱父尸浮出水面，因此受到后人纪念。
Ở khu vực Thượng Ngu, tỉnh Chiết Giang, lại lưu truyền câu chuyện về nàng hiếu nữ Tào Nga. Thời Đông Hán, khi mới 14 tuổi, Tào Nga vì cha bị chết đuối mất tích nên đã gieo mình xuống sông vào ngày mùng 5 tháng 5 để tìm cha. Nhiều ngày sau, thi thể hai cha con cùng nổi lên mặt nước. Câu chuyện cảm động ấy khiến người đời sau lập đền thờ và tưởng nhớ bà.
此外，还有端午节源于越王勾践训练水师、卧薪尝胆并最终灭吴的说法。
Ngoài ra còn có quan điểm cho rằng Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ việc Việt Vương Câu Tiễn huấn luyện thủy quân, nuôi chí phục quốc và cuối cùng tiêu diệt nước Ngô.
四、端午节的传统习俗
Những phong tục truyền thống trong ngày Tết Đoan Ngọ
端午节最具代表性的习俗是吃粽子和赛龙舟。
Hai phong tục tiêu biểu nhất của Tết Đoan Ngọ là ăn bánh ú (bánh bá trạng) và đua thuyền rồng.
粽子种类丰富，既寄托纪念屈原之意，也象征团圆与丰收；龙舟竞渡则体现团结协作、奋勇争先的精神。
Bánh ú có nhiều loại nhân và cách chế biến khác nhau. Món ăn này vừa mang ý nghĩa tưởng nhớ Khuất Nguyên, vừa tượng trưng cho sự đoàn viên và mùa màng no đủ. Đua thuyền rồng thể hiện tinh thần đoàn kết, hợp tác và ý chí vươn lên không ngừng.
除此之外，人们还会在门前悬挂艾草和菖蒲，利用其特殊香气驱虫防疫、辟邪纳福；以兰草沐浴，故端午又被称为“浴兰节”；佩戴装有香料和草药的香囊，寓意驱虫避疫；在手腕、脚踝系上五彩绳，祈求平安长寿；于端午正午尝试立蛋，象征好运与吉祥；部分地区还有取午时水、祭祀神明祖先等传统活动。
Ngoài ra, người dân còn thực hiện nhiều phong tục khác như: Treo lá ngải cứu và cây xương bồ trước cửa nhà để xua đuổi côn trùng, phòng chống dịch bệnh và cầu may mắn; tắm bằng các loại lá thơm, vì thế Đoan Ngọ còn được gọi là “Tết Tắm Lá Thơm”; đeo túi thơm chứa hương liệu hoặc dược liệu nhằm xua đuổi côn trùng và phòng bệnh; buộc dây ngũ sắc ở cổ tay hoặc mắt cá chân để cầu bình an và trường thọ; thử dựng trứng vào đúng giờ Ngọ với niềm tin sẽ mang lại may mắn; một số địa phương còn có tục lấy nước giờ Ngọ, cúng tế thần linh và tổ tiên.
古代民间还流行饮雄黄酒，并在儿童额头书写“王”字，以求驱邪避毒，不过从现代医学角度来看，雄黄具有一定毒性，不宜直接饮用。
Trong dân gian xưa còn có tục uống rượu hùng hoàng và viết chữ “Vương” lên trán trẻ nhỏ nhằm xua đuổi tà ma và độc trùng. Tuy nhiên, theo quan điểm y học hiện đại, hùng hoàng có chứa độc tính nhất định nên không thích hợp để sử dụng trực tiếp.
五、端午节中的女性文化
Yếu tố văn hóa nữ giới trong Tết Đoan Ngọ
端午节不仅是驱疫祈福的节日，也蕴含丰富的女性文化。
Tết Đoan Ngọ không chỉ là dịp cầu sức khỏe và bình an mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa liên quan đến phụ nữ.
宋代苏轼《浣溪沙》有云：“轻汗微微透碧纨，明朝端午浴芳兰。彩线轻缠红玉臂，小符斜挂绿云鬟。”生动描绘了北宋女子在端午时节沐兰汤、系彩线、佩灵符的情景。
Trong bài thơ Hoán Khê Sa, Tô Thức thời Bắc Tống từng viết:
“Khẽ đẫm mồ hôi trên dải lụa xanh,
Sáng mai Đoan Ngọ tắm nước lan thơm.
Dây ngũ sắc nhẹ nhàng quấn cánh tay ngọc,
Linh phù nghiêng cài trên mái tóc xanh.”
Những câu thơ này đã khắc họa sinh động hình ảnh người phụ nữ thời Tống tắm nước thơm, buộc dây ngũ sắc và đeo linh phù trong dịp Đoan Ngọ.
明代北京地区甚至将端午称为“女儿节”，出嫁女子可借此机会回娘家探亲团聚，使端午节兼具家庭团圆的意义。
Đến thời nhà Minh, tại khu vực Bắc Kinh, Tết Đoan Ngọ thậm chí còn được gọi là “Tết Con Gái”. Những người phụ nữ đã xuất giá có thể trở về nhà mẹ đẻ thăm người thân, khiến ngày lễ này mang thêm ý nghĩa đoàn tụ gia đình.
六、端午节走向世界
Tết Đoan Ngọ vươn ra thế giới
端午节发源于中国，但经过长期传播与交流，已经成为东亚乃至世界范围内的重要文化现象。
Tết Đoan Ngọ có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhưng sau quá trình giao lưu và lan tỏa lâu dài đã trở thành một hiện tượng văn hóa quan trọng ở Đông Á và nhiều nơi trên thế giới.
韩国的江陵端午祭于2005年被列入联合国非物质文化遗产名录，虽然源于中国端午文化，但已发展出独具特色的韩国传统。
Lễ hội Đoan Ngọ Gangneung của Hàn Quốc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể vào năm 2005. Mặc dù chịu ảnh hưởng từ văn hóa Đoan Ngọ Trung Hoa, lễ hội này đã phát triển những nét đặc sắc riêng của Hàn Quốc.
日本的端午节大约在飞鸟时代由中国传入，后逐渐演变为男孩节，人们会悬挂鲤鱼旗、食用粽子和槲叶糕。
Tại Nhật Bản, Tết Đoan Ngọ được du nhập từ Trung Quốc vào khoảng thời kỳ Asuka, sau đó dần phát triển thành Ngày Thiếu nhi Nam. Người dân treo cờ cá chép, ăn bánh ú và bánh lá sồi.
新加坡、马来西亚、印尼、菲律宾等东南亚国家也形成了各具特色的端午习俗，如花汁粽、娘惹粽、咖喱粽等。
Ở Singapore, Malaysia, Indonesia và Philippines cũng hình thành nhiều phong tục Đoan Ngọ mang bản sắc riêng, với các loại bánh ú đặc trưng như bánh ú nước tro, bánh ú Nyonya, bánh ú cà ri…
与此同时，美国、德国、英国、俄罗斯等国家也陆续举办龙舟赛事和端午文化活动，龙舟运动已成为全球发展最快的水上运动项目之一。
Đồng thời, tại Mỹ, Đức, Anh, Nga và nhiều quốc gia khác, các giải đua thuyền rồng và hoạt động giao lưu văn hóa Đoan Ngọ cũng được tổ chức thường xuyên. Ngày nay, môn đua thuyền rồng đã trở thành một trong những môn thể thao dưới nước phát triển nhanh nhất trên thế giới.
七、端午节的文化价值
Giá trị văn hóa của Tết Đoan Ngọ
端午节既承载着龙图腾崇拜、天文历法、民俗信仰等古老文化记忆，也凝聚着纪念先贤、家国情怀、健康防疫和家庭团圆等价值观念。
Tết Đoan Ngọ không chỉ lưu giữ những ký ức văn hóa cổ xưa liên quan đến tín ngưỡng thờ rồng, thiên văn, lịch pháp và phong tục dân gian, mà còn kết tinh các giá trị về lòng yêu nước, tinh thần tưởng nhớ tiền nhân, ý thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tình cảm gia đình.
从驱疫避灾到文化娱乐，从祭祀礼俗到国际交流，端午节历经两千多年发展，已经成为中华民族文化认同的重要纽带。
Từ mục đích phòng chống dịch bệnh trong dân gian đến các hoạt động văn hóa – giải trí ngày nay, từ nghi lễ truyền thống đến giao lưu quốc tế, Tết Đoan Ngọ đã trải qua hơn hai thiên niên kỷ phát triển và trở thành một sợi dây gắn kết quan trọng trong bản sắc văn hóa của dân tộc Trung Hoa.
今天，人们通过吃粽子、赛龙舟、挂艾草、佩香囊等方式欢度佳节，不仅是在传承古老习俗，更是在延续中华文明生生不息的精神血脉。
Ngày nay, việc ăn bánh ú, đua thuyền rồng, treo lá ngải cứu hay đeo túi thơm không chỉ là sự tiếp nối các phong tục truyền thống, mà còn là cách để gìn giữ và truyền lại những giá trị văn hóa lâu đời cho các thế hệ mai sau.