每到夏秋季节，天气炎热潮湿，各种蚊虫开始活跃，其中有一种体型很小，却常让人闻之色变的昆虫—隐翅虫。它不会主动叮咬人，却因体内含有一种强烈刺激性的毒素而被称为“化学杀手”。
Mỗi khi bước vào mùa hè và đầu mùa thu, thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện cho nhiều loài côn trùng phát triển mạnh. Bên cạnh muỗi, có một loài côn trùng nhỏ bé nhưng lại khiến nhiều người e ngại, đó chính là kiến ba khoang (Rove beetle). Dù không chủ động cắn hay đốt người, loài côn trùng này lại chứa một loại độc tố có khả năng gây tổn thương da nghiêm trọng, vì thế thường được mệnh danh là “sát thủ hóa học”.
近年来，每逢夏季，因接触隐翅虫体液而引发皮炎的案例屡见报道，也让越来越多人开始关注这种昆虫。那么，隐翅虫究竟是什么？它真的有那么危险吗？
Những năm gần đây, vào mỗi mùa hè, không ít trường hợp viêm da do tiếp xúc với dịch tiết của kiến ba khoang đã được ghi nhận. Vậy kiến ba khoang thực chất là loài gì? Chúng có thật sự nguy hiểm như nhiều người vẫn nghĩ?
什么是隐翅虫？
Kiến ba khoang là loài côn trùng như thế nào?
隐翅虫属于鞘翅目隐翅虫科，全世界已知种类超过4万6千种，但真正会引起人体皮肤损伤的，仅有少数属于毒隐翅虫属。
Kiến ba khoang thuộc bộ Cánh cứng (Coleoptera), họ Cánh ngắn (Staphylinidae). Hiện nay, trên thế giới đã ghi nhận hơn 46.000 loài thuộc họ này, tuy nhiên chỉ có một số ít loài thuộc chi Paederus mới có khả năng gây tổn thương cho con người.
毒隐翅虫体形细长，身体长度通常约0.5～1厘米，远看像一只长了翅膀的蚂蚁，因此又被称为“飞蚂蚁”或“影子虫”。它们最大的特点是鞘翅极短，仅覆盖腹部前端，而真正用于飞行的后翅则巧妙地折叠隐藏在鞘翅下面，因此得名“隐翅虫”。身体颜色通常为橘黄色，头部、胸部及腹尾呈黑色或蓝黑色，非常容易辨认。
Kiến ba khoang có thân hình thon dài, chiều dài cơ thể khoảng 0,5–1 cm, nhìn từ xa khá giống một con kiến có cánh nên còn được gọi là “kiến cánh”. Điểm đặc biệt của chúng là đôi cánh cứng rất ngắn, chỉ che phủ phần đầu của bụng, trong khi đôi cánh thật dùng để bay lại được gấp gọn và ẩn bên dưới. Chính vì đôi cánh thật được gấp gọn và ẩn dưới lớp cánh cứng rất ngắn nên trong tiếng Trung chúng được gọi là “隐翅虫” (côn trùng có cánh ẩn). Ở Việt Nam, loài này thường được gọi là kiến ba khoang. Cơ thể của chúng thường có màu cam hoặc đỏ cam xen kẽ với phần đầu, ngực và đuôi màu đen hoặc xanh đen ánh kim, khá dễ nhận biết.
隐翅虫广泛分布于亚洲及世界多个地区，在中国南方尤为常见。它们喜欢生活在稻田、草地、树林、公园以及其他潮湿环境中，昼伏夜出，具有明显的趋光性，因此夏季夜晚经常会飞进灯火通明的室内。
Kiến ba khoang phân bố rộng rãi ở nhiều quốc gia châu Á và nhiều khu vực khác trên thế giới, trong đó các tỉnh phía Nam Trung Quốc, Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á là nơi chúng xuất hiện khá phổ biến. Chúng thường sống ở ruộng lúa, bãi cỏ, công viên, rừng cây và những nơi có độ ẩm cao. Đây là loài hoạt động chủ yếu vào ban đêm và có tính hướng sáng rất mạnh, vì vậy vào mùa hè chúng thường bị ánh đèn thu hút và bay vào nhà.
虽然隐翅虫让人闻之色变，但实际上，它们还是一种益虫，主要捕食蚜虫、飞虱等农业害虫，对维持生态平衡具有一定作用。
Điều ít người biết là kiến ba khoang thực chất còn là một loài côn trùng có ích. Chúng săn mồi là các loài rầy, rệp và nhiều loại côn trùng gây hại cho cây trồng, góp phần duy trì cân bằng sinh thái trong tự nhiên.
为什么会被称为“化学杀手”？
Vì sao kiến ba khoang được gọi là “sát thủ hóa học”?
很多人误以为隐翅虫会咬人，其实隐翅虫既不会主动叮咬，也不会蜇人。
Nhiều người cho rằng kiến ba khoang cắn hoặc đốt người, nhưng trên thực tế, chúng không chủ động cắn cũng không chích người.
真正造成伤害的，并不是它的嘴，而是体内的一种天然防御物质—隐翅虫素。
Nguyên nhân gây tổn thương da nằm ở một chất độc tự nhiên có trong cơ thể chúng, gọi là Pederin (độc tố kiến ba khoang).
当隐翅虫停留在人体皮肤上时，如果被人下意识拍打、压碎或揉搓，虫体破裂后，毒液便会释放出来。毒液中的隐翅虫素具有很强的刺激性，能够抑制细胞蛋白质及DNA的合成，即使只有少量接触皮肤，也足以引起明显的炎症反应。
Khi kiến ba khoang bò lên da, nếu vô tình bị đập, chà xát hoặc nghiền nát, dịch tiết chứa độc tố Pederin sẽ thoát ra ngoài và bám lên da. Đây là một độc tố có độc tính cao đối với tế bào, có khả năng ức chế quá trình tổng hợp protein và DNA, vì vậy chỉ cần một lượng rất nhỏ tiếp xúc với da cũng đủ gây phản ứng viêm rõ rệt.
因此，隐翅虫真正危险的地方，并不是所谓“强酸”，而是这种具有细胞毒性的天然毒素。
Chính vì vậy, điều khiến kiến ba khoang trở nên nguy hiểm không phải là tính axit của dịch tiết, mà là độc tố Pederin.
人体是如何受到伤害的？
Con người bị tổn thương như thế nào?
隐翅虫皮炎几乎都是因为虫体破裂后，体液接触皮肤所造成，而不是被虫子咬伤。
Viêm da do kiến ba khoang hầu như đều xảy ra khi dịch tiết của côn trùng tiếp xúc với da sau khi cơ thể chúng bị dập vỡ, chứ không phải do bị cắn hay đốt.
最常见的情况，是隐翅虫爬到皮肤上后，人们出于本能将其拍死或揉碎，毒液直接沾到皮肤，引起皮炎。此外，毒液也可能先沾到手指，再通过触摸脸部、颈部或身体其他部位造成二次污染；或者隐翅虫藏在衣物、毛巾、床单中，被压碎后污染织物，再接触皮肤而引发炎症。
Trường hợp thường gặp nhất là khi kiến ba khoang bò lên người, nhiều người theo phản xạ sẽ đập hoặc chà xát khiến côn trùng bị nghiền nát, làm dịch chứa độc tố bám trực tiếp lên da và gây viêm. Ngoài ra, độc tố cũng có thể dính vào tay rồi lan sang mặt, cổ hoặc các vùng da khác khi chạm vào; hoặc kiến ba khoang ẩn trong quần áo, khăn mặt, chăn ga và bị ép vỡ trong quá trình sử dụng, khiến dịch tiết dính vào vải rồi tiếp xúc với da.
因此，无论是哪一种情况，几乎都离不开一个共同原因—压碎虫体。
Vì vậy, dù xảy ra theo cách nào thì nguyên nhân chung gần như luôn là làm dập hoặc nghiền nát kiến ba khoang.
隐翅虫皮炎有哪些症状？
Triệu chứng của viêm da do kiến ba khoang
隐翅虫皮炎具有明显的季节性，一般从6月开始增多，8月至9月进入高峰，10月以后逐渐减少，与隐翅虫的活动规律基本一致。
Viêm da do kiến ba khoang có tính mùa vụ khá rõ rệt, thường bắt đầu gia tăng từ tháng 6, đạt đỉnh vào khoảng tháng 8–9 và giảm dần sau tháng 10, trùng với thời kỳ hoạt động mạnh của loài côn trùng này.
人体接触毒液后，通常在数小时至2天内开始出现症状。患处会先出现灼热、刺痛感，随后形成条状、片状或点簇状红斑，并伴有不同程度的水肿。随着炎症发展，可出现丘疹、水疱、脓疱，严重时甚至发生糜烂、结痂及浅表坏死，同时伴有明显的灼烧感和瘙痒。
Sau khi da tiếp xúc với độc tố, các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng vài giờ đến khoảng hai ngày. Ban đầu, vùng da bị ảnh hưởng có cảm giác nóng rát và châm chích, sau đó xuất hiện các mảng ban đỏ dạng vệt dài, từng mảng hoặc từng cụm, kèm theo sưng nề ở nhiều mức độ khác nhau. Khi tình trạng viêm tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện sẩn đỏ, mụn nước hoặc mụn mủ; trường hợp nặng có thể dẫn đến trợt da, đóng vảy, thậm chí hoại tử nông, đồng thời kèm theo cảm giác bỏng rát và ngứa rõ rệt.
由于毒液容易通过手部传播，因此患者常常会在多个部位出现皮损，而且皮疹多呈线状分布，这是隐翅虫皮炎最典型的特点之一。
Do độc tố dễ lan truyền qua bàn tay nên tổn thương thường xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể. Đặc biệt, các vết viêm thường có dạng vệt dài hoặc đường thẳng, đây là một trong những dấu hiệu điển hình của viêm da do kiến ba khoang.
需要特别注意的是，如果毒液不慎进入眼睛，可引起结膜及角膜损伤，严重时甚至影响视力，因此必须立即大量冲洗，并尽快就医。
Điều cần đặc biệt lưu ý là nếu độc tố vô tình bắn vào mắt, nó có thể gây tổn thương kết mạc và giác mạc, thậm chí ảnh hưởng đến thị lực. Trong trường hợp này, cần lập tức rửa mắt bằng thật nhiều nước sạch và nhanh chóng đến cơ sở y tế để được điều trị.
不慎接触后应该怎么办？
Cần làm gì khi vô tình tiếp xúc với kiến ba khoang?
如果发现隐翅虫停留在皮肤上，切记不要拍打、揉搓或捏碎，最好的方法是轻轻吹走，或者借助纸片将其拨开。
Nếu phát hiện kiến ba khoang đang đậu trên da, tuyệt đối không đập, chà xát hay bóp nát. Cách xử lý đúng là nhẹ nhàng thổi cho côn trùng bay đi hoặc dùng một tờ giấy để gạt chúng ra khỏi cơ thể.
若已经接触到虫体体液，应第一时间用大量清水和肥皂彻底清洗患处，尽量将残留毒液冲洗干净，同时避免继续揉搓，以免毒液扩散。
Trong trường hợp đã tiếp xúc với dịch tiết của kiến ba khoang, cần ngay lập tức rửa sạch vùng da bị ảnh hưởng bằng nhiều nước và xà phòng để loại bỏ tối đa lượng độc tố còn sót lại, đồng thời tránh tiếp tục chà xát vì có thể khiến độc tố lan rộng hơn.
若出现明显红肿、瘙痒或灼痛，可在医生指导下使用炉甘石洗剂或外用糖皮质激素药膏缓解炎症；如果皮损较大、出现继发感染，或眼部受到波及，则应尽快前往医院皮肤科或眼科接受治疗。
Nếu vùng da xuất hiện đỏ, sưng, ngứa hoặc bỏng rát rõ rệt, có thể sử dụng dung dịch Calamine (hồ nước) hoặc thuốc bôi chứa corticosteroid theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm viêm. Trường hợp tổn thương lan rộng, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc độc tố dính vào mắt, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
多数患者经过规范处理后，皮损一般会在3～4天开始干燥，一周左右逐渐恢复，少数人可能会留下暂时性的色素沉着，通常数周后即可逐渐消退。
Đa số người bệnh nếu được xử trí đúng cách sẽ bắt đầu khô tổn thương sau khoảng 3–4 ngày và hồi phục dần trong vòng một tuần. Một số trường hợp có thể để lại vết tăng sắc tố tạm thời, nhưng thường sẽ mờ dần sau vài tuần.
如何预防隐翅虫？
Làm thế nào để phòng tránh kiến ba khoang?
由于隐翅虫具有明显的趋光性，因此夏季夜晚应尽量减少强光照明，并安装纱门、纱窗，睡觉时最好使用蚊帐。睡前还应检查床铺、枕头和被褥，避免睡眠过程中不慎压碎隐翅虫。
Do kiến ba khoang có đặc tính hướng sáng rất mạnh nên vào những đêm mùa hè, cần hạn chế sử dụng ánh sáng quá mạnh, đồng thời lắp đặt cửa lưới, cửa sổ lưới và nên ngủ trong màn để giảm nguy cơ côn trùng bay vào nhà. Trước khi đi ngủ, cũng nên kiểm tra giường, gối và chăn để tránh vô tình đè phải kiến ba khoang trong lúc ngủ.
到草地、树林、公园或农田等环境活动时，应尽量穿着长袖、长裤，减少皮肤暴露。保持室内外环境整洁，及时清除杂草、腐木和杂物，也有助于减少隐翅虫栖息。
Khi đi đến công viên, bãi cỏ, rừng cây hoặc đồng ruộng, nên mặc quần áo dài tay, dài chân để hạn chế vùng da hở. Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh trong và ngoài nhà, thường xuyên dọn dẹp cỏ dại, gỗ mục và các vật dụng ẩm thấp cũng giúp giảm nơi trú ngụ của kiến ba khoang.
如果家中发现隐翅虫，可以利用纸巾、纸片或胶带将其移除，切勿直接用手拍打；接触虫体后，应及时用肥皂和清水清洗双手。
Nếu phát hiện kiến ba khoang trong nhà, hãy dùng khăn giấy, tờ giấy hoặc băng dính để loại bỏ chúng, tuyệt đối không dùng tay đập trực tiếp. Sau khi tiếp xúc với côn trùng hoặc khu vực nghi có kiến ba khoang, nên rửa tay sạch bằng xà phòng và nước.
隐翅虫虽然被称为“化学杀手”，但它并不会主动攻击人类，也不会咬人。真正造成伤害的，是虫体破裂后释放出的隐翅虫素（Pederin）。因此，与其恐慌，不如掌握正确的处理方式。
Mặc dù được mệnh danh là “sát thủ hóa học”, nhưng kiến ba khoang không chủ động tấn công hay cắn người. Điều thực sự gây tổn thương không phải bản thân con côn trùng, mà là độc tố Pederin được giải phóng khi cơ thể chúng bị dập vỡ. Vì vậy, thay vì quá lo lắng hay hoang mang, điều quan trọng là hiểu đúng về kiến ba khoang và biết cách xử trí khi vô tình tiếp xúc với chúng.
记住一个原则：遇到隐翅虫，不拍、不压、不揉，轻轻吹走或拨开；若不慎接触体液，应立即用大量清水和肥皂清洗，并在症状明显时及时就医。
Hãy ghi nhớ nguyên tắc “3 KHÔNG, 1 RỬA”: không đập, không bóp, không chà xát; hãy nhẹ nhàng thổi hoặc gạt kiến ba khoang ra khỏi cơ thể. Nếu không may tiếp xúc với dịch tiết của chúng, hãy rửa ngay bằng nhiều nước và xà phòng, đồng thời đến cơ sở y tế khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt hoặc nghiêm trọng.