每年农历七月十五是中国传统节日“中元节”，民间又称“七月半”、“施孤”，佛教称为“盂兰盆节”。中元节与正月十五上元节、十月十五下元节合称“三元”。
Ngày Rằm tháng Bảy âm lịch hằng năm là Tết Trung Nguyên (中元节), một ngày lễ truyền thống của Trung Quốc. Trong dân gian, ngày này còn được gọi là “Rằm tháng Bảy” (七月半) hoặc “Thí cô” (施孤); trong Phật giáo gọi là “Lễ Vu Lan” (盂兰盆节). Tết Trung Nguyên cùng với Tết Thượng Nguyên vào ngày Rằm tháng Giêng và Tết Hạ Nguyên vào ngày Rằm tháng Mười được gọi chung là “Tam Nguyên” (三元).
它并非单纯源自某一种宗教，而是在古代时祭、祖灵崇拜、道教与佛教文化以及民间社会生活的长期融合中逐渐形成的。千百年来，人们借此追思先人、祭祀亡灵，也寄托对亲情、家庭、平安与美好生活的愿望。
Tết Trung Nguyên không đơn thuần bắt nguồn từ một tôn giáo nào, mà dần được hình thành qua quá trình hòa quyện lâu dài giữa tục tế lễ theo mùa, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và linh hồn người đã khuất, văn hóa Đạo giáo, Phật giáo cùng đời sống xã hội dân gian thời xưa. Trải qua hàng nghìn năm, đây là dịp để con người tưởng nhớ tiền nhân, cúng tế vong linh, đồng thời gửi gắm những mong ước về tình thân, gia đình, bình an và một cuộc sống tốt đẹp.
从秋祭到中元节
Từ tế lễ mùa thu đến Tết Trung Nguyên
中元节的历史渊源可追溯到中国古代的时祭和祖灵崇拜。早在先秦时期，人们便有春夏秋冬祭祀祖先的习俗，其中秋季的“秋尝”尤其重要——正值农作物成熟，人们将新收获的时令食物先献给神灵和祖先，以感谢庇佑、告慰先人并祈求来年丰收。
Nguồn gốc lịch sử của Tết Trung Nguyên có thể bắt nguồn từ tục tế lễ theo mùa và tín ngưỡng thờ phụng tổ tiên ở Trung Quốc cổ đại. Từ thời Tiên Tần, người dân đã có tập tục cúng tế tổ tiên vào bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Trong đó, lễ “Thu thường” vào mùa thu đặc biệt quan trọng: đúng thời điểm nông sản chín rộ, người dân đem những sản vật mới thu hoạch trong mùa dâng lên thần linh và tổ tiên trước hết, để cảm tạ sự phù hộ, bày tỏ lòng tưởng nhớ người đi trước và cầu mong mùa màng bội thu trong năm sau.
与此同时，中国传统文化中“事死如生”的观念，使祭祖不仅是一项仪式，更成为表达亲情、追思先人和维系家族伦理的重要方式。随着时代发展，这些古老传统逐渐与道教、佛教文化相结合，最终形成了今天所熟悉的中元节。
Đồng thời, quan niệm truyền thống “sự tử như sự sinh” (thờ phụng người đã khuất chu toàn như khi còn sống) khiến việc cúng tế tổ tiên không chỉ là một nghi thức, mà còn trở thành cách thể hiện tình thân, tưởng nhớ tiền nhân và duy trì đạo lý gia đình, dòng họ. Theo dòng thời gian, những truyền thống cổ xưa này dần dung hợp với văn hóa Đạo giáo, Phật giáo, cuối cùng hình thành nên Tết Trung Nguyên quen thuộc ngày nay.
道教中元与佛教盂兰盆会
Trung Nguyên trong Đạo giáo và Lễ Vu Lan trong Phật giáo
道教传统中，七月十五中元节逐渐成为与祈福、赦罪、超度等观念相关的重要节日，民间由此形成祭祀亡灵、施食普度等习俗。
Trong truyền thống Đạo giáo, ngày Rằm tháng Bảy dần trở thành một ngày lễ quan trọng gắn liền với các quan niệm cầu phúc, xá tội và siêu độ; từ đó trong dân gian hình thành các tập tục như cúng tế vong linh, thí thực phổ độ.
佛教传入后，农历七月十五又形成了“盂兰盆会”的传统，通过“目连救母”的故事将七月十五与孝亲、报恩、供养和救度亡灵联系起来。
Sau khi Phật giáo du nhập, ngày Rằm tháng Bảy lại hình thành truyền thống “Lễ Vu Lan”. Thông qua tích truyện Mục Kiền Liên cứu mẹ, ngày này được gắn kết chặt chẽ với lòng hiếu kính cha mẹ, báo ân, cúng dường và cứu độ người đã khuất.
道教中元节与佛教盂兰盆会虽属不同宗教，却在长期社会生活中相互影响并与原有的祭祖习俗结合。《荆楚岁时记》记载的“七月十五日，僧尼道俗悉营盆作盂兰盆会”，便印证了唐宋时期七月十五节俗已具有广泛的社会影响。
Tuy thuộc hai tôn giáo khác nhau, Tết Trung Nguyên của Đạo giáo và Lễ Vu Lan của Phật giáo lại ảnh hưởng lẫn nhau và dần hòa nhập với tục cúng tế tổ tiên vốn có trong đời sống xã hội. Ghi chép trong cuốn Kinh Sở tuế thời ký: “Ngày Rằm tháng Bảy, tăng ni, đạo sĩ và người thế tục đều sắm sửa lễ vật, tổ chức Lễ Vu Lan” đã minh chứng cho sức lan tỏa rộng rãi của các phong tục ngày Rằm tháng Bảy từ thời Đường – Tống.
祭祖与普度：中元节的两重传统
Tế tổ và phổ độ: Hai truyền thống cốt lõi của Tết Trung Nguyên
中元节最重要的两项传统是祭祖祀先与普施普度。祭祖是对离世亲人的追思与奉敬，传统社会认为七月半祖先会回到人间探望子孙，因此人们在家中备齐酒饭、菜肴、果品与香烛祭拜，祈求家人平安兴旺。
Hai truyền thống cốt lõi nhất của Tết Trung Nguyên là tế tổ và phổ thí, phổ độ. Tế tổ là sự tưởng nhớ và lòng tôn kính dành cho người thân đã qua đời. Quan niệm truyền thống cho rằng vào dịp Rằm tháng Bảy, tổ tiên sẽ trở về dương gian thăm con cháu, nên các gia đình đều chuẩn bị chu tất cơm rượu, món ăn, hoa quả và hương đèn để cúng lễ, cầu mong gia đạo bình an, hưng thịnh.
与祭祖相对应的，是面向无人祭祀孤魂的普施与普度。民间认为七月游魂较多，人们准备饭菜、酒水、香烛与金纸施舍，希望亡魂得到安顿。“普施”强调普遍施舍，“普度”包含超度救拔，二者皆体现了人们对生死、亲情及人与亡者关系的理解，寄托着敬亲、怜弱与祈安的心愿。
Song song với tế tổ là hoạt động phổ thí và phổ độ dành cho những cô hồn không có người thờ cúng. Dân gian tin rằng tháng Bảy có nhiều vong hồn vất vưởng, người dân bèn chuẩn bị thức ăn, rượu nước, hương đèn và vàng mã để bố thí, mong cho các vong hồn được yên ổn. “Phổ thí” nhấn mạnh sự bố thí rộng khắp, còn “phổ độ” bao hàm ý nghĩa siêu độ và cứu vớt. Cả hai đều phản ánh cách con người nhìn nhận về sinh tử, tình thân cũng như mối dây liên hệ giữa người sống và người đã khuất; đồng thời gửi gắm lòng hiếu kính, sự xót thương kẻ yếu thế và khát vọng bình an.
泉州鲤城：延续整个月的“七月普度”
Lý Thành, Tuyền Châu, Trung Quốc: “Phổ độ tháng Bảy” kéo dài suốt một tháng
在众多地方习俗中，泉州鲤城的“七月普度”极具代表性。
Trong nhiều nét văn hóa địa phương, tập tục “Phổ độ tháng Bảy” tại khu Lý Thành, Tuyền Châu là một phong tục rất tiêu biểu.
旧时为避免全城集中在七月十五举办带来的不便，三十六铺境从七月初一开始按序轮流举行普度直至月底，几近“无日不普”。七月初一人们竖招魂幡、点路灯为“好兄弟”引路，并尽量避免婚嫁、祝寿与乔迁。正式普度前会举行“竖幡”、“贴榜”，在境主公宫前用竹篾与五色纸糊成“大士爷”神像，摆设庞大供席，搭建戏台演出提线木偶戏、梨园戏、高甲戏等地方戏曲（尤以《目连救母》常见）。法事高潮后撤席焚纸，化掉榜文与神像；七月底举行“倒灯脚/谢灯脚”收起路灯；过去八月初一还会依序再举行一次“重普”。
Xưa kia, để tránh những bất tiện do việc cả thành phố cùng tổ chức lễ phổ độ vào ngày Rằm tháng Bảy, 36 khu phố (铺境) lần lượt tổ chức lễ theo thứ tự từ mùng Một đến cuối tháng, tạo nên cảnh tượng gần như “ngày nào cũng có lễ phổ độ”. Từ mùng Một tháng Bảy, người dân đã dựng cờ chiêu hồn, thắp đèn đường để dẫn lối cho các “hảo huynh đệ” (cách gọi dân gian dành cho cô hồn lang thang), đồng thời kiêng kỵ việc cưới hỏi, mừng thọ hay chuyển nhà. Trước khi cử hành chính lễ, người dân tiến hành các nghi thức “dựng cờ”, “dán bảng”; trước miếu Cảnh Chủ Công dùng nan tre và giấy ngũ sắc dựng tượng “Đại Sĩ Gia” (大士爷), bày một mâm lễ lớn và dựng rạp biểu diễn các loại hình sân khấu địa phương như múa rối dây, hí Lê Viên, hí Cao Giáp (đặc biệt phổ biến là vở Mục Kiền Liên cứu mẹ). Khi nghi lễ đạt đến cao trào, người ta hạ cỗ, hóa vàng mã cùng bảng văn và tượng thần; đến cuối tháng Bảy làm lễ “hạ đăng cước / tạ đăng cước” để thu dỡ đèn đường. Trước đây, sang mùng Một tháng Tám người dân còn theo thứ tự tổ chức thêm một đợt “tái phổ độ”.
这些仪式完整保存了地方饮食、纸扎、戏曲与社区生活的丰富文化信息。
Những nghi thức này lưu giữ một cách đầy đủ những nét văn hóa phong phú của địa phương, từ ẩm thực, nghề làm đồ mã, sân khấu truyền thống cho đến đời sống cộng đồng.
各地中元风俗与海外流变
Tập tục Trung Nguyên tại các vùng miền và sự tiếp biến ở hải ngoại
各地中元节风俗丰富多样：人们在江河湖海放河灯以普度亡魂、引路祈福；
Phong tục Tết Trung Nguyên ở các nơi rất đa dạng: người dân thường thả hoa đăng trên sông, hồ, biển để phổ độ vong hồn, soi đường dẫn lối và cầu phúc.
中国山西等地在七月十五前后盛行制作羊、鱼、人等形状的面塑花馍，寄托孝亲与福寿愿望；民间还有吃鸭等习俗，其中“鸭”与“压”谐音，也被赋予“压住不祥”的民间寓意。做扁食饺饼以及祭地祈丰收的习俗。
Tại Sơn Tây và một số nơi khác ở Trung Quốc, vào dịp này phổ biến tục làm bánh hoa tạo hình bằng bột mì (花馍) với nhiều hình dạng như dê, cá, người với nhiều hình dạng như dê, cá, người… gửi gắm ước nguyện hiếu thuận và phúc thọ; dân gian còn có tục ăn thịt vịt; do “鸭” (vịt) đồng âm với “压” (áp), tục này cũng được dân gian gắn với ý nghĩa “áp chế điều không lành”. Làm bánh bột, sủi cảo hay làm lễ tế thần đất cầu mong mùa màng bội thu.
在越南，农历七月十五同样是重要的传统节日。佛教有“盂兰报孝”的传统，通过“目连救母”的故事强调孝亲与报恩，并逐渐形成了佩戴红白玫瑰等表达对父母感恩与思念的习俗；红玫瑰象征父母健在，白玫瑰则寄托对已故父母的追思。民间则保留着祭祖、祭祀孤魂、施食等习俗，并有“赦罪亡人”的说法。人们通常在七月准备米、盐、稀粥、水果、糖果等祭品，在户外祭祀和施食孤魂，希望无主亡魂得到安顿，祈求家人平安。
Tại Việt Nam, ngày Rằm tháng Bảy cũng là một dịp lễ truyền thống quan trọng. Trong Phật giáo có truyền thống “Vu Lan báo hiếu”, thông qua tích truyện “Mục Kiền Liên cứu mẹ” để nhấn mạnh lòng hiếu kính và báo ân, đồng thời dần hình thành những tập tục như cài hoa hồng đỏ, trắng để bày tỏ lòng biết ơn và tưởng nhớ cha mẹ; hoa hồng đỏ tượng trưng cho cha mẹ còn tại thế, hoa hồng trắng gửi gắm nỗi tưởng nhớ cha mẹ đã qua đời. Trong dân gian vẫn lưu giữ các tập tục cúng tổ tiên, cúng cô hồn, thí thực và cách gọi “Xá tội vong nhân”. Người dân thường chuẩn bị gạo, muối, cháo loãng, hoa quả, bánh kẹo cùng các lễ vật khác để cúng và thí thực cho cô hồn ngoài trời, mong những vong hồn không nơi nương tựa được yên ổn, đồng thời cầu mong gia đình bình an.
在越南人的传统观念中，七月十五的节俗融合了佛教文化、道教观念与民间信仰，经过长期发展，逐渐形成了今天多元交织的文化传统，但经过长期融合，已经形成了相互交织的文化传统。祭祖体现对先人的追思与孝敬，盂兰报孝强调感恩父母，而祭祀孤魂、施食则寄托着对无依亡魂的怜悯与祈愿。如今，七月十五不仅是宗教节日，也成为越南人表达孝亲、怀祖、行善与珍惜亲情的重要日子。
Trong quan niệm truyền thống của người Việt, các lễ tục Rằm tháng Bảy là sự giao thoa giữa văn hóa Phật giáo, những quan niệm chịu ảnh hưởng của Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian; qua quá trình phát triển lâu dài, chúng dần hình thành nên một truyền thống văn hóa đa dạng và đan xen như ngày nay. Tế tổ thể hiện lòng tưởng nhớ và hiếu kính đối với tiền nhân; Vu Lan báo hiếu nhấn mạnh lòng biết ơn cha mẹ; còn cúng cô hồn, thí thực thể hiện sự thương cảm đối với những vong hồn không nơi nương tựa và ước nguyện cầu an. Ngày nay, Rằm tháng Bảy không chỉ là một ngày lễ tôn giáo mà còn trở thành dịp để người Việt thể hiện lòng hiếu thảo, tưởng nhớ tổ tiên, hướng thiện và trân trọng tình thân.
从“敬鬼祀神”到慎终追远
Từ “kính quỷ thờ thần” đến “thận chung truy viễn”
随着社会发展，人们不再以传统方式理解鬼神世界，中元节也不再只是“鬼魂出没的日子”。
Cùng với sự đổi thay của xã hội, con người ngày nay không còn nhìn nhận thế giới quỷ thần theo cách truyền thống, và Tết Trung Nguyên cũng không còn đơn thuần là “ngày ma quỷ xuất hiện”.
祭祖是对先人的追思，普度是对孤弱者的怜悯，祈福是对美好生活的向往。“慎终追远”和“事死如生”提醒我们不忘来处，更要珍惜身边的亲人。
Tế tổ là sự tưởng nhớ người đi trước; phổ độ là lòng thương cảm đối với những người cô độc, yếu thế; cầu phúc là mong ước về một cuộc sống tốt đẹp. Quan niệm “thận chung truy viễn” (lo chu toàn việc tang và tưởng nhớ tổ tiên) và “sự tử như sự sinh” nhắc nhở chúng ta không bao giờ quên gốc rễ, đồng thời biết trân quý hơn những người thân đang hiện diện bên mình.
在现代社会中，一次陪伴、一顿团聚、一个电话或一句简单的问候，都是表达孝心、珍惜亲情最好的方式。敬亲怀祖、怜孤恤弱的文化情感历久弥新，这正是中元节流传千年并值得今天重新认识的意义所在。
Trong cuộc sống hiện đại, một khoảng thời gian ở bên nhau, một bữa cơm sum vầy, một cuộc điện thoại hay một lời hỏi thăm đơn giản đều là những cách tốt nhất để thể hiện lòng hiếu thảo và trân trọng tình thân. Những tình cảm văn hóa như kính trọng người thân, tưởng nhớ tổ tiên, thương cảm người cô độc và quan tâm đến người yếu thế vẫn luôn giữ nguyên giá trị theo thời gian. Đó cũng chính là ý nghĩa của Tết Trung Nguyên, một truyền thống đã được lưu truyền qua hàng nghìn năm và vẫn đáng để chúng ta nhìn nhận lại trong cuộc sống hôm nay.