“Tiếng Trung Thương mại: Hành trình Con đường Tơ lụa – Giáo trình Sơ cấp” là bộ giáo trình tiếng Trung thương mại chuyên nghiệp, hệ thống, khoa học và đa chiều được biên soạn cho người học tiếng Trung bắt đầu từ con số không. Bộ giáo trình này dành cho người học tiếng Trung thương mại, người tham gia hoạt động thương mại, người nghiên cứu tiếng Trung thương mại trong và ngoài nước.
I. Mục tiêu giảng dạy
- Mục tiêu năng lực ngôn ngữ: Nắm vững một số lượng nhất định các từ ngữ và mẫu câu cơ bản trong đời sống thường ngày có liên quan đến hoạt động thương mại, có thể hiểu và vận dụng ngôn ngữ thương mại thông thường để giao tiếp.
- Mục tiêu năng lực chuyên môn: Hiểu được các khái niệm cơ bản đơn giản về thương mại, quen thuộc với các quy tắc văn hóa xã hội và quy tắc kinh doanh hàng ngày tại Trung Quốc, có khả năng giao tiếp trong các hoạt động thương mại thường nhật đơn giản.
- Mục tiêu năng lực văn hóa: Hiểu các hiện tượng văn hóa phổ biến và cách diễn đạt thường dùng trong xã hội Trung Quốc, nắm vững các lễ nghi thương mại hàng ngày và có thể tham gia các hoạt động thương mại một cách chuẩn mực.
II. Quy cách biên soạn giáo trình
Giáo trình Sơ cấp gồm 4 quyển, mỗi quyển 10 bài. Mỗi bài thiết lập 9 phần: Từ mới, Bài khóa, Cùng suy nghĩ, Chú thích, Luyện tập, Vận dụng, Phát triển não bộ, Thách thức giới hạn, Giao lưu văn hóa.
- Từ mới:
Từ mới được lọc theo “Đề cương từ vựng giảng dạy đại học chuyên ngành Tiếng Trung Kinh tế Thương mại” (Nhà xuất bản Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh, năm 2012). Từ vựng được sắp xếp theo thứ tự xuất hiện trong bài khóa, mỗi từ đều có phiên âm, từ loại và giải nghĩa tiếng Việt.
- Bài khóa:
Bài khóa lấy tự sự theo tình tiết làm chính, triển khai các tình tiết câu chuyện trong môi trường làm việc thương mại. Toàn bộ giáo trình có các nhân vật cố định và các kịch bản kinh doanh liên tục, nhằm tái hiện cảnh tượng chân thật của hoạt động thương mại. Bài khóa là các đoạn hội thoại thực dụng điển hình trong ngữ cảnh thương mại thường gặp. Mỗi bài khóa đều có 4 đoạn hội thoại ngắn (thường từ 2-3 lượt thoại). Mỗi đoạn hội thoại đều có phần “Hướng dẫn học”, lấy hình thức “tiếng Trung + giải nghĩa tiếng Việt” đặt bên cạnh bài khóa, ngôn ngữ bám sát vào trình độ tiếng Trung của người học, cố gắng dùng câu từ chân thật, thực dụng, tiện cho người học hiểu và nắm vững.
- Cùng suy nghĩ:
Mục đích của phần này nhằm tăng cường sự nắm bắt tổng thể và diễn giải sâu sắc của người học đối với nội dung bài khóa, đồng thời bồi dưỡng khả năng tư duy biện chứng của người học. Phần này kết hợp với nội dung bài khóa, dẫn dắt người học suy nghĩ thêm về nhân vật, ngôn ngữ, văn hóa thương mại trong bài khóa, đồng thời kết hợp với các yếu tố như so sánh giữa Trung Quốc và nước ngoài, sự liên kết tổng thể, ngữ cảnh thương mại… để tiến hành học tập chuyên sâu.
- Chú thích:
Phần Chú thích lấy các điểm ngữ pháp làm chính, mỗi bài có 1-3 điểm, bao gồm cách dùng từ ngữ, cấu trúc ngữ pháp hoặc mẫu câu. Phần giải thích mỗi điểm kiến thức đều được dịch sang tiếng Việt, kèm theo ví dụ đơn giản, thông dụng có đối chiếu Trung – Việt. Câu ví dụ dựa theo bài khóa, trước tiên kết hợp ngữ cảnh của bài khóa, lại kết hợp với tình huống thương mại ngoài bài khóa hoặc tình huống sinh hoạt thường gặp khác để bổ sung thích hợp cho điểm ngữ pháp, tăng thêm ngữ liệu đầu vào có thể hiểu được cho người học. Chú thích được giải thích từ góc độ ngữ dụng, nhằm nâng cao khả năng vận dụng kiến thức đã học một cách chuẩn mực cho người học. Giáo trình dựa theo nguyên tắc “dùng trước học trước”, sắp xếp các mục ngữ pháp theo nội dung bài khóa chứ không tiến hành theo thứ tự của đề cương ngữ pháp, nhưng ở việc chọn lựa các điểm ngữ pháp vẫn cố gắng chú ý đến tính quy luật và phạm vi bao phủ của ngữ pháp giảng dạy tiếng Trung.
- Luyện tập:
Căn cứ vào nội dung học tập của từng bài, giáo trình thiết kế sáu dạng bài tập. Cùng với sự phát triển theo từng giai đoạn trong quá trình học tiếng Trung thương mại của người học, trọng tâm đánh giá, cấu trúc bên trong và hình thức thể hiện của các dạng bài tập ở mỗi quyển cũng không ngừng được nâng cao và hoàn thiện.
- Quyển 1: Gồm các bài tập cơ bản, được thiết kế dựa trên nội dung học tập của từng bài, bao gồm luyện nghe và luyện nói, nhiệm vụ chủ yếu là phân biệt âm, luyện đọc theo và luyện viết phiên âm. Đồng thời, giáo trình chú trọng rèn luyện kỹ năng viết chữ Hán. Các bài tập viết chữ được thiết kế dựa trên bút thuận cơ bản khi viết chữ Hán, như: ngang trước sổ sau, phẩy trước mác sau, trên trước dưới sau, trái trước phải sau, ngoài trước trong sau, giữa trước hai bên sau, vào trước đóng sau… Mỗi bài đều có bài tập luyện viết sáu chữ Hán.
- Quyển 2: Gồm các bài tập cơ bản kết hợp ứng dụng, chú trọng nâng cao năng lực nghe nói của người học, chú ý đến mức độ hiểu bài khóa của người học. Trên cơ sở nội dung bài khóa, giáo trình thiết kế các bài tập nối câu, đồng thời chú trọng việc học từ mới thông qua các dạng bài như chọn từ điền trống. Bên cạnh đó, nhằm nâng cao năng lực vận dụng ngữ pháp của người học, giáo trình còn thiết kế các bài tập hoàn thành câu.
- Quyển 3: Gồm các bài tập cơ bản, ứng dụng và thực hành. Ở giai đoạn này, người học đã có năng lực nghe nói tiếng Trung cơ bản trong các tình huống thương mại. Câu từ bài khóa khá dài, thông qua các dạng bài tập như nối câu, sắp xếp từ thành câu và hoàn thành bài khóa để đánh giá mức độ hiểu bài khóa của người học; thông qua các bài tập chọn từ điền trống và chọn câu hoàn thành hội thoại để kiểm tra mức độ nắm vững từ mới và điểm ngữ pháp của người học; thông qua việc xây dựng các bối cảnh thương mại và giao các nhiệm vụ giao tiếp ngôn ngữ để bồi dưỡng năng lực vận dụng tiếng Trung thương mại của người học.
- Quyển 4: Đây là giai đoạn nâng cao tổng hợp, kết hợp các bài tập cơ bản, ứng dụng và thực hành. Ở giai đoạn này, người học đã có nền tảng nhất định về tiếng Trung thương mại, có thể thực hiện các hoạt động giao tiếp và diễn đạt cơ bản trong những tình huống thương mại thường gặp. Hệ thống bài tập gồm bảy dạng, vừa chú trọng củng cố và đào sâu kiến thức ngữ pháp, vừa nhấn mạnh việc nâng cao năng lực vận dụng tiếng Trung thương mại của người học. Trong đó, bài tập nối câu nhằm tăng cường sự nắm vững từ ngữ đã học; bài tập sắp xếp từ thành câu tập trung đánh giá năng lực diễn đạt thành câu và ý thức về trật tự từ; bài tập chọn câu hoàn thành hội thoại chủ yếu kiểm tra mức độ nắm vững các điểm ngữ pháp; hai dạng bài tập chọn từ điền trống và viết lại câu được dùng để đánh giá trình độ vận dụng tổng hợp từ mới và ngữ pháp; bài tập hoàn thành bài khóa yêu cầu người học bổ sung thông tin then chốt trên cơ sở hiểu nội dung bài và thực hiện việc kể lại bài khóa; còn bài tập thực hành dựa trên tình huống thương mại và chức năng ngôn ngữ trong bài, thông qua các hình thức như mô phỏng tình huống và đóng vai, từng bước hướng dẫn người học vận dụng linh hoạt những kiến thức ngôn ngữ, kiến thức thương mại và kiến thức văn hóa thương mại đã học trong các ngữ cảnh thương mại thực tế, qua đó thực hiện mục tiêu “học đi đôi với hành”.
- Vận dụng:
Yêu cầu người học dựa trên tình huống của bài khóa kết hợp với bối cảnh thương mại thực tế, sử dụng từ mới, ngữ pháp cùng với kiến thức và văn hóa thương mại đã học trong bài để thực hiện các hoạt động giao tiếp thực tế hoặc gần với thực tế cả trong và ngoài lớp học, qua đó nâng cao năng lực vận dụng ngôn ngữ trong các tình huống thương mại thực tế của người học.
- Phát triển não bộ:
Khuyến khích người học, trên cơ sở còn đủ khả năng và thời gian học tập, bổ sung học các cách diễn đạt thông dụng trong thương mại ngoài phạm vi bài khóa, qua đó mở rộng nội dung tiếp nhận của giáo trình và gia tăng lượng đầu vào ngôn ngữ cho người học.
- Thách thức giới hạn:
Lấy kiến thức trong bài học làm nền tảng, người học được thử sức với những nội dung có độ khó cao hơn đôi chút so với bài khóa như luyện phát âm chuẩn, đọc thành tiếng có giới hạn thời gian, đọc hiểu, hỏi đáp tư duy logic, v.v. Mỗi hoạt động đều kèm theo những lời khích lệ nhằm tăng cường cảm giác thành công trong học tập cho người học.
- Giao lưu văn hóa:
Mỗi bài học đều có một phần giới thiệu chọn lọc về kiến thức văn hóa thương mại Trung Quốc, giúp người học tăng cường ý thức liên văn hóa, hiểu biết về kinh tế và xã hội Trung Quốc đương đại, từ đó thuận lợi hơn trong quá trình du học, kinh doanh tại Trung Quốc cũng như hợp tác thương mại với các doanh nghiệp Trung Quốc.
III. Đặc điểm nổi bật của giáo trình
- Thiết kế nội dung theo mô hình 3 trong 1 “Tiếng Trung + Thương mại + Văn hóa”:
Thiết kế này thể hiện đặc trưng mang tính tổng hợp của việc kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng, giữa tiếng Trung và chuyên ngành, giữa học tập và ứng dụng. Trong đó, tiếng Trung và thương mại là những nội dung được thể hiện trực tiếp, còn văn hóa thương mại thì được lồng ghép một cách khéo léo vào từng phần của mỗi bài. Kiến thức tiếng Trung về cơ bản bao quát những nội dung chủ yếu ở trình độ sơ cấp. Kiến thức thương mại thì bao quát các hoạt động thường nhật trong doanh nghiệp, gồm những kiến thức quan trọng ở nhiều mặt, như: giao tiếp giữa các cá nhân, xử lý công việc, phối hợp nghiệp vụ, thảo luận công việc, quản lý tài chính, tổ chức hoạt động, tổng kết hội nghị, v.v. Văn hóa thương mại có phạm vi bao phủ rất rộng, từ các hoạt động hợp tác và giao lưu quốc tế trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai và Con đường” ở tầm vĩ mô, đến các hội chợ và triển lãm thương mại quan trọng ở tầm trung như Hội chợ Xuất nhập khẩu Trung Quốc (Canton Fair), Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc (CIIE) và Hội chợ Thương mại Dịch vụ Quốc tế Trung Quốc (CIFTIS), cho đến những nội dung ở tầm vi mô như cơ cấu phòng ban trong doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức, các phần mềm trò chuyện liên lạc giữa nhân viên các bộ phận cũng như các hoạt động nghiệp vụ thông thường.
- Xây dựng ngữ cảnh kinh doanh mô phỏng theo chủ đề tình huống:
Giáo trình lấy bối cảnh là một công ty may mặc Trung Quốc hư cấu mang tên Công ty Đường Đạt, triển khai các hoạt động thương mại xoay quanh các bộ phận như phòng marketing, phòng quảng cáo, phòng thiết kế, phòng tài chính và phòng kinh doanh. Mỗi bài học đều có một chủ đề thương mại lớn, bài khóa được triển khai xoay quanh chủ đề công việc này, tiêu đề mỗi bài là câu từ cốt lõi của chủ đề công việc tương ứng. Bài khóa đều được thể hiện dưới hình thức đối thoại giữa các nhân viên trong công ty, hơn nữa đều là ngôn ngữ thương mại ngắn gọn, thường dùng. Qua đối thoại của họ, người học có thể học được những cách diễn đạt thông dụng trong tiếng Trung thương mại, học được những kiến thức thương mại cơ bản, tìm hiểu và cảm nhận văn hóa thương mại Trung Quốc, mô phỏng cách nói năng, làm việc của nhân viên công ty và vận dụng linh hoạt vào trong thực tiễn.
- Thiết kế giảng dạy tích hợp theo mô hình “Học tập – Trải nghiệm – Thực hành – Thấu hiểu”
Giáo trình kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy và luyện tập, tạo thành một quy trình học tập khép kín hoàn chỉnh. Hệ thống bài tập của mỗi bài trong giáo trình đều được thiết kế bám sát chủ đề bài khóa, bảo đảm cho người học nắm vững những kiến thức cơ bản về tiếng Trung thương mại. Thông qua các đối thoại thương mại trong ngữ cảnh thương mại mô phỏng, các cách diễn đạt thực dụng bổ sung mở rộng, các kiến thức giao lưu thương mại liên văn hóa phong phú cùng hệ thống bài tập đa dạng, giáo trình giúp người học hiểu sâu hơn về môi trường thương mại Trung Quốc. Để bồi dưỡng năng lực giao tiếp khẩu ngữ cho người học, mỗi bài đều được thiết kế các nội dung luyện nghe và luyện nói; phần hỏi đáp và thử thách sau bài học cung cấp các hoạt động hội thoại theo cặp hoặc theo nhóm phục vụ giảng dạy trên lớp, đặc biệt là các bài tập thực hành ở quyển 3 và quyển 4, trình tự giảng dạy và luyện tập rõ ràng, liên kết chặt chẽ, cung cấp những gợi ý mang tính hệ thống và khoa học cho việc giảng dạy. Trong quá trình học tập, người học có thể không ngừng trải nghiệm và cảm nhận những nội dung đã học, lại thông qua thực hành ứng dụng thương mại để tăng cường sự hiểu biết về tiếng Trung, kiến thức chuyên ngành thương mại và văn hóa thương mại Trung Quốc.
IV. Khuyến nghị sử dụng
1. Bộ giáo trình này gồm 4 quyển, mỗi quyển 10 bài, tổng cộng 40 bài học. Khuyến nghị dành 4 tiết học cho mỗi bài, có thể đáp ứng nhu cầu học tập trong một năm học.
2. Khuyến nghị tiến hành giảng dạy theo thứ tự từng phần của bài học.
- “Chuẩn bị trước giờ học”: Giới thiệu từ mới của bài, có thể sử dụng các tệp âm thanh nghe đi kèm để luyện đọc theo và nhận diện từ vựng.
- “Bài khóa”: Gồm 4 đoạn hội thoại liên hoàn được trình bày theo từng phần. Trước tiên, người học nên đọc tiêu đề bài học để tìm hiểu câu từ trọng tâm; tiếp đó đọc phần “Hướng dẫn học tập”, dùng tư duy định hướng học tập. Giáo trình khuyến khích học theo nhóm, trả lời các câu hỏi trong mục “Cùng suy nghĩ”, hiểu sâu hơn về bài khóa trong quá trình tương tác thảo luận.
- “Chú thích”: Trình bày các điểm ngôn ngữ trọng tâm cần luyện tập trong bài. Giáo viên nên giải thích trước các câu ví dụ trong bài khóa, sau đó kết hợp với các tình huống thương mại được cung cấp trong mục “Vận dụng” để tổ chức luyện tập.
- “Luyện tập”: Bao gồm các dạng bài tập được thiết kế theo mục tiêu học tập của từng bài. Những câu hỏi liên quan trực tiếp đến nội dung bài khóa nên được sử dụng làm bài tập trên lớp nhằm thực hiện nguyên tắc học đến đâu luyện đến đó, kịp thời phát hiện và bổ sung những phần kiến thức còn thiếu. Các bài tập có độ khó cao hơn hoặc mang tính thực hành nhiều hơn có thể được giao làm bài tập về nhà nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho người học.
- “Phát triển não bộ” và “Thách thức giới hạn”: Cung cấp những nội dung học tập mở rộng về tiếng Trung thương mại. Giáo viên có thể linh hoạt lựa chọn sử dụng tùy theo điều kiện giảng dạy thực tế: có thể đưa vào hoạt động trên lớp để tăng tính thú vị cho giờ học, hoặc xem như nội dung tự học sau giờ học nhằm mở rộng vốn kiến thức cho người học.
- “Giao lưu văn hóa”: Giới thiệu các chủ đề văn hóa thương mại có liên quan chặt chẽ đến bài khóa. Giáo viên có thể sử dụng phần này như một hoạt động chuẩn bị trước bài học để giúp người học tìm hiểu trước về ngữ cảnh bài khóa và bối cảnh thương mại; cũng có thể tổ chức thành các hoạt động nhóm trên lớp, khuyến khích người học đến từ các nền văn hóa khác nhau chia sẻ và trao đổi với nhau, từ đó nâng cao năng lực giao tiếp liên văn hóa và tinh thần hợp tác nhóm.
Xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và ủng hộ của quý vị đối với bộ giáo trình “Tiếng Trung thương mại: Hành trình Con đường Tơ lụa – Giáo trình Sơ cấp”. Nếu có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý nào, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi bất cứ lúc nào.
Nhóm biên soạn Tháng 8 năm 2025