“Tiếng Trung Thương mại: Hành trình Con đường Tơ lụa – Giáo trình Cao cấp” là bộ giáo trình được biên soạn dành cho người học tiếng Trung thương mại cao cấp mà tiếng mẹ đẻ không phải là tiếng Trung. Giáo trình phù hợp với du học sinh lớp lớn chuyên ngành tiếng Trung thương mại đang học tập tại Trung Quốc, người học tiếng Trung thương mại cao cấp ở nước ngoài, những nhân viên tham gia hoạt động thương mại tại Trung Quốc, cũng như những người quan tâm đến tình hình phát triển kinh tế của Trung Quốc. Giáo trình đáp ứng nhu cầu học tiếng Trung, kiến thức thương mại và văn hóa Trung Quốc của người học, đồng thời còn giúp người học nâng cao tố chất thương mại và năng lực giao tiếp xuyên văn hóa. Đây là một bộ giáo trình tiếng Trung thương mại mang tính chuyên môn, hệ thống, khoa học và đa chiều, vừa cung cấp mô hình dạy và học theo lộ trình tăng dần, vừa cung cấp các cách diễn đạt tiếng Trung thương mại thường dùng thực dụng và hiệu quả, đồng thời còn đưa ra việc huấn luyện thực hành mô phỏng bối cảnh thương mại. Giáo trình này có thể được sử dụng làm tài liệu giảng dạy trên lớp huấn luyện tổng hợp bốn kỹ năng nghe – nói – đọc – viết, cũng có thể làm tài liệu tự học cho người học.
I. Mục tiêu giảng dạy
1. Mục tiêu năng lực ngôn ngữ
Vận dụng thành thạo tiếng Trung trong các hoạt động thương mại mang tính chính thức; nắm vững các từ ngữ và mẫu câu thương mại thường dùng trong môi trường làm việc; vận dụng thành thạo văn phong thương mại trang trọng trong giao tiếp công việc.
2. Mục tiêu năng lực chuyên môn
Hiểu biết về các lý thuyết thương mại chuyên ngành; quen thuộc với quy trình làm việc và các quy tắc thương mại hiện đại; am hiểu các kỹ năng giao tiếp thương mại.
3. Mục tiêu năng lực văn hóa
Hiểu rõ các phương diện văn hóa thương mại đặc thù của Trung Quốc, bao gồm văn hóa vật chất, văn hóa thể chế, văn hóa hành vi và văn hóa tinh thần; có khả năng vận dụng nghi thức thương mại một cách phù hợp vào công việc thương mại.
II. Kết cấu giáo trình
“Tiếng Trung Thương mại: Hành trình Con đường Tơ lụa – Giáo trình Cao cấp” gồm 2 quyển, mỗi quyển có 8 đơn vị bài học. Mỗi đơn vị bài học đều có một bài khóa dạng hội thoại và một bài khóa dạng đoạn văn, tổng cộng 32 bài. Mỗi đơn vị bài học gồm 11 phần: Định hướng học tập, Từ vựng, Bài khóa, Chú thích, Cùng suy nghĩ, Luyện tập, Hình thức biểu đạt thường dùng, Phân tích từ ngữ, Bài tập đơn vị, Mở rộng kiến thức, Giao lưu văn hóa.
1. Định hướng học tập
Ở đầu mỗi bài học đều có 2–4 câu hỏi định hướng, xoay quanh các phương diện như phong cách và đặc điểm ngôn ngữ, kiến thức thương mại, từ ngữ trọng điểm, cách biểu đạt thường dùng… của bài đó, dẫn dắt người học tự chủ học tập, tìm hiểu trước kiến thức trọng điểm của bài. Phần Định hướng học tập đưa ra những hướng dẫn và khuyến nghị rõ ràng đối với nội dung học tập và kết quả cần đạt được, giúp người học có mục tiêu học tập rõ ràng, chuẩn bị tốt nền tảng kiến thức và định hình trước hệ thống kiến thức của bài học
2. Từ vựng
Trên cơ sở tham khảo tiêu chuẩn phân cấp trong “Tiêu chuẩn cấp bậc trình độ tiếng Trung trong giáo dục tiếng Trung quốc tế” và “Đề cương từ vựng giảng dạy tiếng Trung kinh tế thương mại bậc đại học”, từ mới được lựa chọn kỹ lưỡng theo tiêu chí thông dụng và thiết thực, bảo đảm tinh gọn nhưng hiệu quả, nhằm giảm bớt gánh nặng học tập và nâng cao hiệu suất học tập cho người học. Từ ngữ được sắp xếp theo thứ tự xuất hiện trong bài khóa. Mỗi từ ngữ đều được cung cấp đầy đủ hình thức từ, phiên âm, từ loại, giải nghĩa ngắn gọn, sự phối hợp thường dùng và 2 câu ví dụ. Các câu ví dụ được biên soạn với mục tiêu tái hiện những tình huống thương mại tương đối hoàn chỉnh và chân thực, giúp người học dễ dàng hiểu và vận dụng từ ngữ. Quyển 1 gồm 216 từ mới, quyển 2 gồm 211 từ mới, tổng cộng 427 từ mới. Số lượng từ mới của mỗi bài không vượt quá 20 từ và được phân bổ tương đối đồng đều giữa các bài học.
3. Bài khóa
Các bài khóa tiếp tục kế thừa phương thức tường thuật cốt truyện đã được sử dụng ở bộ sơ cấp và bộ trung cấp. Bài khóa dạng hội thoại lấy các hoạt động kinh doanh diễn ra tại Công ty Đường Đạt làm trọng tâm, nhấn mạnh tính câu chuyện, qua đó cung cấp cho người học những cách diễn đạt khẩu ngữ trong môi trường thương mại mang tính điển hình, chuyên nghiệp và thiết thực. Trên cơ sở đó, bài khóa dạng đoạn văn được mở rộng sang các lĩnh vực phát triển kinh tế và hợp tác quốc tế của Trung Quốc, kể những câu chuyện về Trung Quốc trong tiến trình thúc đẩy sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa bằng con đường hiện đại hóa kiểu Trung Quốc và xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai vì nhân loại, cung cấp bối cảnh thương mại và bối cảnh thời đại cho bài khóa dạng hội thoại. Bài khóa dạng hội thoại và bài khóa dạng đoạn văn ở mỗi đơn vị bài học có liên hệ với nhau, bổ sung cho nhau, nhằm giúp người học xây dựng hệ thống kiến thức 3 trong 1 “tiếng Trung + thương mại + văn hóa”.
4. Chú thích
Mỗi bài học đều đưa ra những giải thích và thuyết minh cần thiết đối với các thuật ngữ và khái niệm chuyên ngành thương mại xuất hiện trong bài khóa, cũng như những từ ngữ hoặc câu văn khó hiểu, dễ gây nhầm lẫn cho người học, nhằm giúp người học có thể hiểu hơn về nội dung bài khóa, nâng cao hiệu suất học tập.
5. Cùng suy nghĩ
Phần này đưa ra 6 câu hỏi nhằm vào nội dung chính và các chi tiết cụ thể của bài khóa, mục đích là hướng dẫn người học suy nghĩ sâu hơn và hiểu rõ tư tưởng cũng như nội dung của bài khóa. Phần này vừa có thể kiểm tra năng lực đọc hiểu của người học, còn giúp người học nhanh chóng hệ thống hóa và nắm bắt cấu trúc cùng các nội dung chi tiết của bài khóa, nâng cao năng lực đọc hiểu và trình độ tư duy của người học.
6. Luyện tập
Các bài tập trong mỗi bài học được thiết kế nhằm giúp người học củng cố kiến thức ngôn ngữ, nâng cao năng lực vận dụng tiếng Trung thương mại, tạo nền tảng cho bài tập tổng hợp và thực hành của cả đơn vị bài học. Các bài tập được triển khai xoay quanh những mục tiêu rèn luyện cụ thể, có loại hình đa dạng, từ đơn giản đến phức tạp, độ khó tăng dần, tuân thủ nguyên tắc tiến dần từng bước. Bài tập ở các bài học số lẻ thiên về vận dụng từ ngữ và đối thoại khẩu ngữ, bao gồm ba dạng bài tập: Nối và đọc thành tiếng, Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống và đọc thành tiếng câu hoàn chỉnh, Hoàn thành đối thoại bằng các từ ngữ cho sẵn. Bài tập ở các bài học số chẵn tập trung vào việc xây dựng câu và nắm bắt ngữ cảnh, bao gồm ba dạng bài tập: Hoàn thành câu bằng các từ ngữ cho sẵn, Viết tiếp câu dựa trên ngữ cảnh, Sắp xếp lại trật tự câu. Việc thiết kế bài tập chú trọng đến cả hứng thú học tập và cảm giác thành tựu của người học, giúp người học nắm vững kiến thức và kỹ năng ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn.
7. Hình thức biểu đạt thường dùng
Phần này được xây dựng theo từng đơn vị bài học, lấy tính ứng dụng thực tế làm trọng tâm, kết hợp với ngữ liệu chân thực trong các tình huống thương mại, chắt lọc và lựa chọn các hình thức biểu đạt mang tính điển hình. Bắt đầu từ việc phân tích cách dùng, phần này chú trọng giải thích quy tắc sử dụng của những hình thức biểu đạt thường dùng trong môi trường thương mại, khiến người học có thể hiểu chính xác và vận dụng phù hợp.
8. Phân biệt từ ngữ
Phần này được biên soạn theo từng đơn vị bài học, mỗi nhóm chọn lọc 2-4 từ ngữ để tiến hành phân tích và so sánh, cung cấp thông tin toàn diện về từ ngữ, bao gồm ý nghĩa, cách dùng, phối hợp từ thường dùng, ví dụ minh họa,… Thông qua phân tích đối chiếu, người học có thể hiểu sâu hơn về những khác biệt tinh tế giữa các từ ngữ. Các ví dụ được đưa ra giúp người học sử dụng từ ngữ một cách chính xác trong môi trường giao tiếp thực tế. Đồng thời, căn cứ vào các cách dùng xuất hiện trong bài khóa, giáo trình cũng mở rộng một cách thích hợp sang những ngữ cảnh ứng dụng khác của từ ngữ.
9. Bài tập đơn vị
Phần này bám sát chủ đề và mục tiêu của từng đơn vị bài học, chú trọng thực hành, khuyến khích học tập hợp tác. Các bài tập được thiết kế ngắn gọn, dễ triển khai, tránh hình thức luyện tập rườm rà. Bài tập đơn vị gồm 5 dạng đề sau:
- “Lý giải ý nghĩa của các từ ngữ hoặc câu dưới đây”: Tập trung vào các từ khóa và câu trọng điểm của đơn vị bài học, nhằm kiểm tra mức độ nắm bắt chi tiết bài khóa cũng như khả năng hiểu biết văn hóa của người học.
- “Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống”: Đánh giá mức độ hiểu và nắm vững của người học đối với phần Phân biệt từ ngữ.
- “Viết lại các câu sau bằng từ ngữ cho sẵn”: Kiểm tra khả năng vận dụng linh hoạt các hình thức biểu đạt thường dùng, giúp người học lĩnh hội sâu sắc việc ứng dụng những hình thức biểu đạt có liên quan trong các tình huống thực tế.
- “Hoàn thành nhiệm vụ dưới đây theo yêu cầu/nội dung bài khóa”: Xây dựng cho người học một “giàn giáo học tập” theo lộ trình ba bước, từng bước nâng cao trình độ vận dụng từ ngữ, câu văn và đoạn văn của người học, thực hiện ba bước nhảy vọt gồm vận dụng kiến thức bài khóa, mở rộng kiến thức và tư duy sáng tạo.
- “Hoạt động thực hành”: Cố gắng tạo dựng môi trường thương mại chân thực hoặc gần với thực tế, hướng dẫn người học vận dụng tổng hợp kiến thức của đơn vị bài học để hoàn thành nhiệm vụ thực hành và chia sẻ kết quả thực hành.
10. Mở rộng kiến thức
Phần này được xây dựng theo từng đơn vị bài học, mục đích nhằm mở rộng tầm nhìn cho người học, cung cấp các nội dung bao gồm kiến thức thương mại, nghi thức thương mại và kỹ năng ngôn ngữ thương mại mang đặc sắc Trung Quốc, bổ sung và hoàn thiện kiến thức trọng tâm của bài khóa, nâng cao tố chất thương mại của người học, đồng thời tăng cường cảm giác đạt được thành tựu trong học tập.
11. Giao lưu văn hóa
Phần này được thiết kế xuyên suốt từ sơ cấp, trung cấp đến cao cấp. Nội dung được sắp xếp theo hướng từ nông đến sâu, từ giới thiệu các hiện tượng văn hóa đến giải thích môi trường thương mại, chính sách và chiến lược phát triển, lại đến cảm nhận và suy ngẫm về tư tưởng văn hóa, tiến dần từng cấp bậc, không ngừng đào sâu, cung cấp cho người học một nền tảng để lý giải, thảo luận và nghiên cứu chuyên sâu.
Trong bộ giáo trình cao cấp, mỗi đơn vị bài học giới thiệu một câu nói kinh điển của văn hóa truyền thống Trung Quốc hoặc một mục tiêu chiến lược, một biện pháp quan trọng liên quan đến sự phát triển của Trung Quốc. Thông qua việc giải thích những quan niệm văn hóa được thể hiện trong các câu nói kinh điển đó, giáo trình mang đến cho người học một góc nhìn rộng mở để cảm nhận văn hóa truyền thống Trung Quốc và sự phát triển của Trung Quốc đương đại.
III. Đặc điểm nổi bật của giáo trình
1. Lựa chọn những đề tài mang đậm dấu ấn thời đại, giới thiệu một Trung Quốc chân thực và đa chiều
Giáo trình lấy các tình huống điển hình làm mạch xuyên suốt, nhấn mạnh tính tự sự và tính thú vị, lựa chọn những đề tài mang đậm hơi thở thời đại, dùng câu chuyện nhỏ để miêu tả thời đại lớn, giới thiệu tới người học một Trung Quốc chân thực và đa chiều. Giáo trình đã lựa chọn kỹ lưỡng những đề tài mà người học quan tâm và thế giới chú ý, chẳng hạn như:
- Thông qua hai hội chợ triển lãm quốc tế là Hội chợ Xuất nhập khẩu Trung Quốc (Canton Fair) và Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc (CIIE) để thấy quyết tâm mở cửa ra thị trường thế giới của Trung Quốc;
- Từ các triết lý carbon thấp trong sản xuất kinh tế, “non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc” nhìn thấy triết lý phát triển mới của Trung Quốc;
- Từ ước mơ của nhà khoa học Viên Long Bình nhìn thấy “Giấc mộng Trung Quốc”;
- Từ quá trình vươn ra thế giới của Tập đoàn Haier nhìn thấy sự đổi mới từ “Sản xuất tại Trung Quốc” sang “Sáng tạo thông minh tại Trung Quốc”;
- Từ những chuyến tàu cao tốc thường ngày cảm nhận được tốc độ phát triển không ngừng của Trung Quốc;
- Từ hệ thống định vị Bắc Đẩu và trí tuệ nhân tạo (AI) nhìn thấy những cơ hội mới mà khoa học công nghệ Trung Quốc mang đến cho thế giới;
- Từ sự thay đổi và phát triển của một quận huyện nhìn thấy diện mạo mới của nông thôn Trung Quốc, v.v.
Thông qua phương pháp “lấy điểm dẫn diện, từ việc nhỏ nhìn ra bức tranh lớn”, giáo trình mang đến một góc nhìn kinh tế rộng mở hơn, giúp người học hiểu rõ tình hình quốc gia cơ bản, đặc điểm thị trường và chính sách kinh tế của Trung Quốc, từ đó thuận lợi hơn trong việc giao lưu và hợp tác với Trung Quốc.
2. Lấy người học làm trung tâm, phát huy chức năng giáo dục và chú trọng phát triển toàn diện
Giáo trình coi trọng sự phát triển toàn diện của người học, lấy nhu cầu thực tế của người học làm điểm xuất phát, xây dựng hệ thống nội dung kiến thức theo mô hình tích hợp 3 trong 1 “tiếng Trung + thương mại + văn hóa”.
- Các phần như “Định hướng học tập”, “Cùng suy nghĩ”, “Luyện tập” nhấn mạnh vai trò tự học của người học, bồi dưỡng khả năng tự giải quyết vấn đề của người học.
- Phần “Bài tập đơn vị” khuyến khích người học học tập hợp tác và học tập khám phá, bồi dưỡng tư duy sáng tạo và tinh thần làm việc nhóm.
- Phần “Mở rộng kiến thức” bổ sung những kỹ năng thiết thực cho người học, chẳng hạn như những câu hỏi thường gặp trong phỏng vấn xin việc, phương pháp đàm thoại nơi công sở,… gián tiếp nâng cao năng lực giao tiếp, năng lực thực thi công việc và năng lực lãnh đạo của người học, hỗ trợ cho sự phát triển nghề nghiệp của người học trong tương lai.
- Phần “Giao lưu văn hóa” thể hiện sự giao thoa của nhiều nền văn hóa khác nhau, bồi dưỡng tố chất văn hóa và năng lực giao tiếp liên văn hóa cho người học.
Cùng lúc với việc bảo đảm người học nắm vững các kiến thức và kỹ năng cốt lõi, giáo trình còn chú trọng thúc đẩy sự phát triển toàn diện của người học, qua đó thực hiện mục tiêu giáo dục.
3. Phong cách biên soạn thống nhất, cấu trúc rõ ràng, dễ sử dụng
Giáo trình được biên soạn theo phong cách thống nhất. Về phong cách ngôn ngữ, quy cách biên soạn và thiết kế bài tập, giáo trình đều kế thừa đặc điểm của bộ giáo trình sơ cấp và trung cấp, tạo nên sự liên kết mạch lạc và nâng cao từng bước.
- Phong cách ngôn ngữ ngắn gọn, rõ ràng, gần gũi và tự nhiên, vừa bảo đảm tính chính xác và tính chuẩn mực của ngôn ngữ, vừa chú trọng tính dễ hiểu và tính thực dụng.
- Về quy cách biên soạn, giáo trình tiếp tục duy trì các phần cố định như “Cùng suy nghĩ”, “Luyện tập”, “Mở rộng kiến thức (Phát triển não bộ)”, “Giao lưu văn hóa”,… đồng thời có sự nâng cao về các mặt như độ khó nội dung, độ rộng kiến thức và độ sâu tư duy, giúp người học nhanh chóng bước vào trạng thái học tập, nâng cao hiệu suất học tập.
- Về thiết kế bài tập, phần lớn các dạng bài đã được giới thiệu và luyện tập từ giai đoạn sơ cấp và trung cấp, qua đó giúp tăng cường sự tự tin và hiệu quả luyện tập của người học.
Bên cạnh đó, giáo trình có cấu trúc rõ ràng, dựa trên các phần “Định hướng học tập, Từ vựng, Bài khóa, Chú thích, Cùng suy nghĩ, Luyện tập, Hình thức biểu đạt thường dùng, Phân biệt từ ngữ, Bài tập đơn vị, Mở rộng kiến thức, Giao lưu văn hóa”, hướng dẫn người học tiến hành học tập một cách hệ thống và toàn diện, giúp cho cho người học xây dựng một hệ thống kiến thức tiếng Trung thương mại hoàn chỉnh, cũng tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên linh hoạt tổ chức hoạt động giảng dạy.
IV. Khuyến nghị sử dụng
1. Bộ giáo trình Cao cấp gồm 2 quyển. Thời lượng giảng dạy khuyến nghị cho mỗi quyển là 16 tuần, với 4 tiết học mỗi tuần.
2. Khuyến nghị giảng dạy theo thứ tự các phần trong giáo trình.
- Phần “Định hướng học tập” vừa là tài liệu tham khảo cho hoạt động tự học của người học, vừa là phần gợi ý về những kiến thức và kỹ năng trọng điểm của bài học. Trước khi bắt đầu bài mới, giáo viên có thể căn cứ vào các chỉ dẫn trong phần này để hướng dẫn người học chuẩn bị bài có mục đích, từ đó nắm bắt trước các kiến thức trọng điểm của bài học.
- Hai bài khóa trong mỗi đơn vị bài học được thiết kế theo hướng nâng dần về nội dung, có sự phối hợp và bổ trợ lẫn nhau. Trong quá trình giảng dạy bài khóa, giáo viên có thể thông qua bài khóa dạng hội thoại, tổ chức cho người học mô phỏng các tình huống thương mại thực tế để luyện tập khẩu ngữ; thông qua bài khóa dạng đoạn văn, giúp người học mở rộng kiến thức nền và ngữ cảnh, hoàn thành các bài tập chuyển đổi giữa hội thoại và đoạn văn.
- Phần “Cùng suy nghĩ” tương ứng với bố cục chính và những nội dung trọng tâm của bài khóa, có thể được sử dụng cho các mục đích như: chuẩn bị bài trước khi học, hệ thống hóa cấu trúc bài khóa trong quá trình học, kiểm tra mức độ hiểu bài sau khi học.
- Phần “Luyện tập” có số lượng câu hỏi vừa phải và độ khó phù hợp, có thể luyện tập ngay trên lớp sau khi hoàn thành phần giảng giải bài khóa.
- Ở phần “Bài tập đơn vị”, bài tập thứ hai và thứ ba có thể kết hợp với nội dung giảng dạy của phần “Hình thức biểu đạt thường dùng” và “Phân biệt từ ngữ” để tổ chức luyện tập tức thì; bài tập thứ tư khuyến nghị người học tạo thành các nhóm học tập, cùng thảo luận và hợp tác hoàn thành nhiệm vụ; bài tập thứ năm khuyến nghị dựa theo tình hình thực tế tại địa phương giảng dạy để tạo dựng môi trường thương mại thực tế, triển khai hoạt động thực hành mang tính chọn lựa, đồng thời giúp người học kịp thời tổng kết những kinh nghiệm và kết quả thu được từ quá trình thực hành.
- Các phần “Mở rộng kiến thức” và “Giao lưu văn hóa” cung cấp nền tảng lý giải, thảo luận và nghiên cứu chuyên sâu cho người học trên cơ sở mở rộng tầm nhìn của người học. Để làm phong phú thêm trải nghiệm văn hóa của người học, đề nghị giáo viên giảng giải bổ sung các kiến thức văn hóa có liên quan, đồng thời khuyến khích người học đến từ những nền văn hóa khác nhau tích cực tham gia trao đổi và thảo luận.
V. Lời cảm ơn
Trong quá trình biên soạn giáo trình, nghiên cứu sinh tiến sĩ Trương Dụ đã tiến hành hiệu đính và chỉnh sửa toàn bộ bản thảo một cách nghiêm túc và tỉ mỉ. Nhân đây, chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ông.
Xin cảm ơn sự quan tâm và ủng hộ của quý vị đối với bộ giáo trình “Tiếng Trung Thương mại: Hành trình Con đường Tơ lụa – Giáo trình Cao cấp”. Mọi ý kiến đóng góp hoặc thắc mắc, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi vào bất cứ lúc nào.
Đội ngũ biên soạn
Tháng 8 năm 2025