读《太平广记》三则 — ĐỌC BA TRUYỆN TRONG “THÁI BÌNH QUẢNG KÍ”

唐代有个叫夏彪之的,到新昌做县令。刚上任,就问当地村官:鸡蛋一文钱可以买几颗?村官答道:三颗。这位县令就掏出十吊一万文钱来,叫村官替他买三万颗鸡蛋。继而说:今天我不便带走,你让各家母鸡代为孵一下吧,于是就成了三万只小鸡。过几个月,小鸡长大了,再让手下把它们都卖掉,一只三十文,一下子搜刮民财九十万。

Đời Đường có một người tên Hạ Bưu Chi đến Tân Xương làm huyện lệnh. Mới nhậm chức đã hỏi thôn quan địa phương: một đồng tiền mua được mấy quả trứng gà? Thôn quan đáp: 3 quả. Vị huyện lệnh này liền lấy ra 10 xâu tiền 1 vạn đồng bảo viên thôn quan mua cho ông ta 30.000 quả trứng gà. Tiếp đó nói: hôm nay ta không tiện đem về, ông hãy nói mỗi nhà để gà mẹ ấp thay vậy. Thế là có 30.000 gà con rồi. Qua được mấy tháng, gà con đã lớn, ông ta liền bảo thủ hạ bán hết chúng đi, 1 con 30 đồng, một lúc vét của dân 900.000.

又到一处,问村官,竹笋一文钱可以买几根?答道:五根。于是又拿出一万文钱来,说我买五万根吧。继而对村官说,我也不需要那么多笋,就先养在竹林里吧。到了秋天,竹子都长大了,一根可卖十文钱,便又搜刮了五十万。

Lại đến một nơi khác hỏi thôn quan, 1 đồng mua được mấy gốc măng? Thôn quan đáp: 5 gốc. Thế là lại lấy ra 1 vạn đồng nói là mua 50.000 gốc. Tiếp đó bảo với thôn quan rằng mình cũng không cần quá nhiều măng như vậy, nên trước tiên hãy trồng ở rừng tre. Đến mùa thu, tre đều lớn cả, một gốc có thể bán được 10 đồng, lại vơ vét thêm 500.000.

这一百四十万中间,县令先期投资二万,也下了本的,无赖处在于没有追加投资并转嫁了风险,而坐享其利。

Trong 140 vạn này, lúc đầu huyện lệnh chỉ đầu tư 2 vạn, cũng có bỏ vốn, vô lại ở chỗ không tăng thêm đầu tư đồng thời gán đổi rủi ro, ngồi mát hưởng lợi.

这是见诸野史《朝野佥载》上的故事。现在一些公司上市股票,往往遇相关人员与领导索买原始股,其生财之道,正与那位县令同。

Đây là những câu chuyện thấy ở các truyện dã sử trong “Triều dã thiêm tải“. Hiện nay có một vài công ty đưa cổ phiếu lên sàn, thường gặp những chuyện lãnh đạo và nhân viên có liên quan đòi mua cổ phiếu ban đầu, cách thức để khiến nó sinh lời cũng tương tự như của vị huyện lệnh nọ.

据《北梦琐言》载,四川简州刺史安重霸“贪得无厌”当地有个卖油郎姓邓,能下点围棋,家产颇丰。安便召其对弈,让他站着下,每落完一子,都得退到西北窗下等着,自己则反复计算,半天才落一子,然后叫他再过来落下一子。速度奇慢,一天才走十几子。姓邓的又饿又累,感到非常疲惫,难以忍受。

Theo ghi chép trong “Bắc mộng tỏa ngôn”, thứ sử Giản Châu ở Tứ Xuyên, An Trọng Bá “tham lam vô cùng”, địa phương này có một người bán dầu họ Đặng, biết chút ít về cờ vây, gia sản rất nhiều. An bèn mời anh ta đến chơi cờ, bảo anh ta đứng đánh, mỗi lần đánh xong một nước đều phải lui đến dưới cửa sổ phía Tây Bắc đứng chờ, còn mình thì tính toán kĩ lưỡng, một hồi lâu mới đánh xong một nước, sau đó lại gọi anh ta qua đánh nước tiếp theo. Tốc độ cực kì chậm, một ngày mới chỉ đi được mười mấy ước. Người họ Đặng kia vừa đói vừa mệt, thấy mệt mỏi vô cùng khó mà chịu nổi.

第二天刺史叫他再去接着下,有人便对邓讲,听说这个当官的喜欢受贿,恐怕别有用意吧?你何不送点钱以求告退?

Ngày hôm sau, thứ sử lại gọi anh ta đến đánh cờ tiếp, có người bèn mách với Đặng, nghe nói viên quan này rất thích nhận hối lộ, e là có dụng ý gì khác chăng? Sao anh không đưa ít tiền để xin cáo lui?

这个卖油郎乃奉上三锭金子,这才获免。

Thế là người bán dầu liền dâng lên 3 thỏi vàng, lúc này mới được miễn.

读完此则故事,觉得到底是古人,索贿的方法几乎可称雅致,比之今天的“研究研究”,差不多连暗示也没有。除了个性之外,这是否与官场的生态有关呢?

Đọc xong câu chuyện này, ta mới cảm thấy rằng rốt cục đúng là người xưa, cách đòi hối lộ dường như có thể gọi là “tao nhã”, so với việc “nghiên cứu một chút” của thời nay thì ngay đến ra hiệu ngầm cũng chẳng có. Ngoài cá tính ra thì điều này liệu có quan hệ gì tới đời sống quan trường không nhỉ?

当然雅致的贪官仍是贪官。

Đương nhiên các tham quan phong nhã vẫn cứ là tham quan thôi.

仍是唐代,张延赏接手审理一个经济案件,了解到是个大冤狱,觉得十分难办。等到即将判决时,召集有关狱吏告诉大家自己已经下决心,并且讲,这个案子已拖得太久,须在十天之内了断。

Vẫn là vào thời Đường, Trương Diên Thưởng nhận xét xử một vụ án kinh tế, điều tra ra đây là một vụ án oan lớn, thấy khó phá vô cùng. Đợi khi gần phán quyết, ông ta triệu tập những giám ngục có liên quan, nói với rằng họ mình đã dứt khoát ra quyết định, đồng thời nói rằng, vụ án này đã kéo dài quá lâu, cần phải giải quyết xong trong vòng mười ngày.

第二天早晨,他检索案情时,发现桌上有一个小帖子,里而写着一句话:三万贯钱,请不要再过问此案。张一看大怒,更加积极办案。但第二天又见到一个帖子,只写三个字“五万贯”,张益发愤怒,下令两天之内结束此案。然而到了次日早晨又见一个帖子,仍是三个字:“十万贯。”这下他停下手头工作,再不过问此案。

Sáng sớm hôm sau, khi ông ta tra cứu án tình thì phát hiện trên bàn có một tấp thiếp nhỏ, bên trong ghi một câu: 3 vạn quan tiền, xin đừng quan tâm đến vụ án này nữa. Trương vừa thấy đã nổi trận lôi đình, càng tích cực phá án. Nhưng ngày hôm sau lại thấy một tấm thiếp, chỉ có 3 chữ: “5 vạn quan”, Trương càng nổi cơn thịnh nộ, hạ lệnh trong vòng 2 ngày phải kết thúc vụ án này. Thế nhưng sáng sớm ngày tiếp theo lại thấy một tấm thiếp, vẫn chỉ có 3 chữ: “10 vạn quan”. Khi đó ông ta mới buông tay làm án, không còn để tâm đến vụ án này nữa.

有个子弟探知详情,张向他解释说:钱到了十万,已能通神,没有办不成的事儿了,我怕惹祸,不得不接受现实。

Một người hàng con cháu dò biết thực tình, Trương giải thích: Tiền lên đến 10 vạn đã có thể mua tiên cũng được, chẳng còn việc gì không làm được nữa cả, ta sợ chuốc họa vào thân, bất đắc dĩ phải chấp nhận thực tế thôi.

这话像是遁词,却更近于实话,某种运作规则,是容不得厕身其间者个人之清廉品质的,无奈之下的妥协便成为常见。

Những lời này giống như đánh trống lảng nhưng lại gần với lời nói thật hơn, một quy tắc hoạt động nào cũng rất khó tiếp nhận phẩm chất thanh liêm cá nhân của người tham gia trong đó, sự thỏa hiệp trong tình huống bất đắc dĩ liền trở thành chuyện thông thường.

这则故事见《幽闲鼓吹》,现在偶然也听说类似的事儿,追索当事者的终极态度,大抵亦如张延赏。

Câu chuyện này thấy trong “U nhàn cổ xúy”, bây giờ thỉnh thoảng cũng nghe những chuyện tương tự, thái độ cuối cùng của những người muốn truy cứu sự việc đến cùng đại để cũng giống như Trương Diên Thưởng.

除非他官不做了,南下打工去。

Trừ phi ông ta thôi làm quan mà xuống phía Nam đi làm công.

Lên đầu trang