500 La Hán

五百罗汉 — 500 LA HÁN

五百罗汉是由十八罗汉繁衍而成。关于五百罗汉的来历,佛经中有的说他们是跟随释迦牟尼听法传道的五百弟子,有的说他们是参加第一次结集三藏或第四次结集三藏的五百比丘(即和尚)。其实,五百罗汉与十八罗汉不同,后者是实有其人,而五百罗汉多属子虚乌有。五百之数是言其多也,并非实指。

Năm trăm La Hán là số được sản sinh ra từ mười tám vị La Hán. Về nguồn gốc của 500 vị La Hán, trong kinh Phật có chuyện nói họ là 500 đệ tử theo Phật Thích Ca Mâu Ni nghe thuyết pháp truyền đạo, có chuyện nói họ là 500 tỳ kheo (tức hòa thượng) tham gia đợt kết tập Tam Tạng lần thứ nhất hoặc lần thứ tư. Thực ra, 500 La Hán và 18 La Hán không giống nhau, 18 vị La Hán là nhân vật có thật, còn 500 La Hán là do hư cấu mà ra. Con số 500 là chỉ số nhiều, hoàn toàn không phải con số thật.

到了南宋,有个好事的高道素却想方设法把他们一一”落实”,并刻了一通《江阴军乾明院五百罗汉名号碑》。此后,这件赝品不胫而走,各地罗汉堂五百罗汉名号,皆援用其碑。这些名号是从各经录出的,有佛在世时的,也有佛不度以后的。虽无任何典据,却大受僧俗欢迎。

Đến thời Nam Tống, một người đa sự tên Cao Đạo Tố lại nghĩ đủ phương cách để “thật hóa” từng người họ, đồng thời khắc một tấm “bia danh hiệu năm trăm La Hán ở Càn Minh viện Giang Âm quân”. Về sau, thứ “danh rởm” này lan đi nhanh chóng, danh hiệu 500 La Hán ở La Hán đường khắp nơi đều viện dẫn danh hiệu trong tấm bia này.Những danh hiệu này đều có xuất xứ từ những ghi chép trong kinh, có tên ở thời Phật còn tại thế, có tên từ sau khi Phật tịch diệt. Tuy không có bất cứ điển tích nào, nhưng lại được các tăng lữ và dân chúng đón nhận nồng nhiệt.

罗汉远比佛、菩萨接近民众,五百罗汉得到了广泛崇奉。最有名气的当推北京碧云寺、成都宝光寺、苏州西园寺和寒山寺、武汉归元寺、上海龙华寺、昆明筇竹寺以及广州华林寺等。

La Hán gần gũi với nhân dân hơn nhiều so với các vị Phật và Bồ Tát, 500 La Hán được tôn thờ rộng rãi. Danh tiếng nhất đương nhiên phải kể đến Bích Vân tự ở Bắc Kinh, Bảo Quang tự ở Thành Đô, Tây Viên tự và Hàn Sơn tự ở Tô Châu, Quy Nguyên tự ở Vũ Hán, Long Hoa tự ở Thượng Hải, Cùng Trúc tự ở Côn Minh và Hoa Lâm tự ở Quảng Châu…

五百罗汉像面貌各异,无一雷同,确非易事。这不能不让人佩服雕塑家们的丰富想象和超群技艺。罗汉堂一般建于佛寺后殿的西侧,独立成院。建立此堂,所费财力甚巨,必名刹大寺方可胜任。罗汉堂一般建成平面为”田”字形的格局,正中常供三世佛、千手观音等。

Tượng 500 La Hán dung mạo mỗi vị mỗi khác, không vị nào giống vị nào, đây quả thật không phải chuyện dễ dàng. Việc này không thể không khiến người ta khâm phục trí tưởng tượng phong phú và tay nghề siêu quần của các nhà điêu khắc. La Hán đường thường được xây thành một viện độc lập, nằm phía Tây của hậu điện nhà chùa. Phí tổn dùng để xây viện đường này rất lớn, chỉ có các chùa lớn nổi tiếng mới có thể đảm nhận được. La Hán đường thông thường xây theo mặt bằng có bố cục hình chữ “điền”, chính giữa thường thờ Tam Thế Phật, Quan Âm nghìn tay…

由于五百罗汉实在太多了,不好分辨,他们的名字,甭说俗人,即使看堂的老和尚也未必能一一谨记。这就使得一些人趁机挤进了罗汉堂,混迹其中。

Do 500 La Hán quả là quá nhiều, rất khó phân biệt, về tên của họ đừng nói là người thường, ngay cả các cao tăng trông coi La Hán đường cũng chưa chắc ghi nhớ rõ hết. Việc này khiến một số kẻ thừa cơ lẫn vào vào La Hán đường, trà trộn trong đó.

和尚可做罗汉,不奇怪。皇帝也做罗汉,就奇怪。不过因为皇权高于一切,只好见怪不怪。如四川新都宝光寺罗汉堂内,即有康熙和乾隆的”圣体”。康熙在游镇江金山寺时,曾赋诗道:”朕本西方一衲子,然何落到帝王家。”有人便说他与乾隆是罗汉转世。他们分别被塑成第二百九十五阇夜多尊者和第三百六十直福德尊者。二位头戴凤帽,肩披锦氅,身着龙袍,安然而坐。因康熙出过天花、所以这位阇夜多尊者也有一脸麻子,但皇上长麻子也不同凡响,塑像上的麻子是五个一团,于是脸上布满了”梅花”。

Hòa thượng có thể làm La Hán, chuyện này không lạ. Hoàng đế cũng làm La Hán, thế mới lạ. Nhưng vì quyền lực của hoàng đế cao hơn tất thảy nên đành thấy lạ mà không cho là lạ. Chẳng hạn như trong La Hán đường ở Bảo Quang tự tại Tân đô – Tứ Xuyên lại có “thánh thể” của vua Khang Hy và Càn Long. Khang Hy khi du ngoạn Kim Sơn tự ở Trấn Giang từng làm thơ rằng: “Trẫm vốn nhà sư chốn Tây phương, bỗng vô cớ lạc vào họ đế vương”, có người bèn nói ông và Càn Long là La Hán chuyển thế. Họ lần lượt được dựng thành vị La Hán thứ 295 là Xá Dạ Đa tôn giả và vị La Hán thứ 360 là Trực Phúc Đức tôn giả. Hai vị này đầu đội mũ cánh phượng, vai khoác áo gấm, thân mặc long bào, ngồi an nhiên tự tại. Do Khang Hy từng bị đậu mùa nên vị Xá Dạ Đa tôn giả này cũng có khuôn mặt đầy nốt rỗ, song nốt rỗ của hoàng thượng cũng không hề “tầm thường”, nốt rỗ trên tượng cứ mọc thành cụm 5 nốt, thế là trên gương mặt dày đặc những “hoa mai”.

最为生动传神的五百罗汉像,当首推昆明筇竹寺。这里罗汉的造型极富变化,众罗汉似僧非僧。似佛非佛,有文有武,有老有少。慈祥的菩萨,怒目的金刚、沉思的比丘、赤脚的行者、袒腹的弥陀,皆惟妙惟肖、栩栩如生。其中还塑造了大量”平民罗汉”,有游民、农夫、武士、儒生、长老、小贩、樵夫。贫民等,甚至有皇帝与乞丐平起平坐、人与动物倾心交谈的形象。另外还有民间传说人物如长手罗汉、长脚罗汉、长眉罗汉、多目罗汉等。这些佳作为清末光绪年间四川雕塑家黎广修率徒所塑。而且黎广修还把筇竹寺的方丈梦佛长老、自己本人乃至几个高徒,全塑进了罗汉群里。有趣的是,有这里还有一尊耶稣罗汉,而广州华林寺也有意大利旅行家、基督徒马可·波罗的罗汉像。

Tượng 500 La Hán sinh động và có thần nhất đầu tiên phải kể đến Cùng Trúc tự ở Côn Minh. Cách tạo hình các tượng La Hán ở đây biến hóa cực kì phong phú, các La Hán như tăng mà không giống tăng, giống Phật mà không phải Phật, văn có võ có, già trẻ đan xen. Bồ Tát hiền từ, Kim Cương thịnh nộ, Tỳ Kheo trầm tư, Hành Giả chân trần, Di Đà phanh áo, tất cả đều hệt như thật, vô cùng sống động. Trong đó còn dựng một số lượng lớn các tượng “La Hán bình dân”, có cả du dân, nông dân, võ sĩ, nho sinh, trưởng lão, tiểu thương, tiều phu, dân nghèo… thậm chí có những hình ảnh hoàng đế và ăn mày bằng vai phải lứa, người và động vật thân tình trò chuyện. Ngoài ra còn có những nhân vật trong truyền thuyết dân gian như La Hán tay dài, La Hán chân dài, La Hán mày dài, La Hán nhiều mắt… Những kiệt tác này do nhà điêu khắc Tứ Xuyên Lê Quảng Tu và các học trò hoàn thành giữa năm Quang Tự cuối đời Minh. Hơn nữa, Lê Quảng Tu còn điêu khắc cả tượng vị trưởng lão nằm mộng thấy Phật ở phương trượng, bản thân ông và một số cao đồ vào nhóm tượng La Hán. Điều thú vị là nơi đây còn có một vị La Hán chúa Giê-su, còn tại Hoa Lâm tự ở Quảng Châu cũng có tượng La Hán hình nhà thám hiểm người Ý theo đạo Cơ Đốc – Marco Polo.

不少罗汉堂里,还有两位深受欢迎的罗汉:济公与疯僧。按说罗汉都是释迦牟尼的亲传弟子,应为印度人,但以上这些中国的罗汉倒给罗汉堂输进了新鲜血液,增添了许多情趣与灵气。

Ở nhiều La Hán đường còn có hai vị La Hán rất được sùng kính là Tế Công và Phong Tăng. Nghe nói La Hán đều là các đệ tử chân truyền của Phật Thích Ca Mâu Ni, theo lí phải là người An Độ, nhưng các tượng La Hán Trung Quốc kể trên đã truyền dòng máu tươi mới vào La Hán đường, tăng thêm rất nhiều ý vị và linh khí.

Lên đầu trang