Bản diễn nghĩa và chuyển dịch một dị bản dân gian, ghi chép truyền thuyết về sự hình thành mười hai con giáp.
话说从前，主宰宇宙，统御万灵的玉皇大帝为了绵延帝业于千秋万代，下旨令其十二神子下凡人间，历练修道，辅佐天庭。
Thuở xưa, Ngọc Hoàng Đại Đế – đấng chủ vũ trụ, thống lĩnh muôn loài – vì mong muốn cơ nghiệp thiên đình được trường tồn muôn đời, đã hạ chỉ lệnh cho mười hai người con trai thần thánh của mình xuống trần lịch luyện tu đạo, phò trợ thiên đình.
这十二神子由长及幼依次名讳为：子、丑、寅、卯、辰、巳、午、未、申、酉、戌和亥。
Mười hai vị thần tử này, theo thứ tự từ lớn đến nhỏ, lần lượt mang tên: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi.
自古以来帝王家的孩子都是金枝玉叶，哪知人间疾苦，世事艰难。玉皇大帝的旨意的确是诸神子历练成才的一次大好机会。接到圣旨后诸神子都不敢耽搁，纷纷动身准备下凡事宜了。
Từ xưa, con cái hoàng gia đều là cành vàng lá ngọc, nào biết được nỗi khổ nơi nhân gian, sự gian nan của thế sự. Ý chỉ của Ngọc Hoàng Đại Đế quả thực là một cơ hội hiếm có để các thần tử rèn luyện, trưởng thành. Nhận được thánh chỉ, các thần tử không dám chậm trễ, lập tức chuẩn bị xuống trần.
爱子莫如母。正因如此，天庭后宫里神子母亲们再也坐不住了，心疼自己的儿子下凡吃苦遭罪，纷纷请求玉皇大帝收回成命。由此，天庭后宫没有了往日的安静祥和，妃嫔娘娘们都在为自己的儿子大张旗鼓的找出路，谋生计。
Thương con nhất chính là mẹ. Vì lẽ đó, hậu cung thiên đình lập tức náo động. Các vị mẫu thân của thần tử không nỡ để con mình xuống trần chịu khổ, đồng loạt cầu xin Ngọc Hoàng thu hồi mệnh lệnh. Hậu cung từ đó mất đi sự yên bình vốn có, các phi tần đều ra sức tìm đường lui, lo toan tương lai cho con mình.
王母娘娘依仗她玉皇正妻和后宫之主的身份，闹得最凶，整天在玉皇枕边吹风，说五子辰如何胆小怯懦，如何弱不禁风，而且提出了让五子辰下凡历练就做做样子行了等无理的要求。
Vương Mẫu Nương Nương, dựa vào thân phận chính thê của Ngọc Hoàng và chủ mẫu hậu cung, là người làm ầm ĩ nhất. Bà ngày ngày thổi gió bên gối Ngọc Hoàng, nói rằng thần tử thứ năm là Thìn nhút nhát yếu đuối, thân thể mỏng manh, gió thổi cũng ngã, rồi còn đưa ra yêu cầu vô lý rằng việc xuống trần của Thìn chỉ cần làm cho có lệ.
算得上明君的玉皇大帝可能是被枕边风吹晕了，也可能有点“惧内”，居然退让了几分，暗地里和王母达成共识，并颁诏：鉴于五神子辰身体羸弱，不堪山川之苦，可以不涉陆地，只历海天，沧海历练，九天修养。其实，谁都可以看得出来，下海为戏玩，上天为偷懒，但都敢怒不敢言。
Ngọc Hoàng Đại Đế – vốn là minh quân – có lẽ vì lời thì thầm bên gối, cũng có lẽ vì hơi “sợ vợ”, mà đã nhượng bộ phần nào, âm thầm đạt thỏa thuận với Vương Mẫu, rồi ban chiếu rằng: Xét thấy thần tử Thìn thân thể yếu ớt, không chịu nổi gian khổ núi non, có thể không cần đi trên đất liền, chỉ cần trải nghiệm biển trời, xuống biển rèn luyện, lên chín tầng trời dưỡng tu. Ai cũng thấy rõ: xuống biển chẳng qua là dạo chơi, lên trời thì chỉ để an nhàn tránh việc, nhưng không ai dám nói ra.
但神算不如道算，这违背天意的事做起来一纸圣谕可以瞒天过海。可实际呢，五子辰刚一下海，便不胜水力，淹殁了。想必这辰的水性也实在不好，成天娇生惯养的，顶多在瑶池游游泳罢了，哪里经得起沧海里的风浪。玉皇大帝后悔不已，追谥其为“龙“。
Người tính không bằng trời tính. Dù thánh chỉ có thể che mắt thiên hạ, nhưng thực tế thì vừa xuống biển, Thìn đã không chịu nổi sức nước mà chết đuối. Hẳn là thủy tính của Thìn quá kém, từ nhỏ được nuông chiều, cùng lắm chỉ bơi ở Dao Trì, sao chịu nổi sóng gió đại dương. Ngọc Hoàng Đại Đế vô cùng hối hận, truy phong cho Thìn danh hiệu “Rồng”.
其他神子的母亲虽说不是妃就是嫔，也都在天庭后宫有一席之地，但都因为辰的淹殁这件事害怕了，不敢再向玉皇吹任何枕边风了，只有老老实实的让自己的神子下凡历练。
Các vị mẫu thân của những thần tử khác, tuy đều là phi hoặc tần, cũng có địa vị trong hậu cung, nhưng thấy việc Thìn chết đuối thì ai nấy đều sợ hãi, không dám thổi thêm “gió bên gối” nữa, đành ngoan ngoãn để con mình xuống trần lịch luyện.
人间不比天庭，吃喝拉撒，生老病死乃是常情。民以食为天，这些曾经不食人间烟火的神子们一旦下凡，就和凡人一样，解决吃的问题就成了头等大事。再者，大千世界，变化多端，生生死死险象重重。
Nhân gian khác hẳn thiên đình: ăn uống, sinh hoạt, sinh lão bệnh tử là lẽ thường. Dân lấy ăn làm trời, những thần tử vốn không dính khói lửa trần gian, một khi xuống trần thì vấn đề ăn uống trở thành việc quan trọng nhất. Hơn nữa, thế gian muôn hình vạn trạng, sinh tử hiểm nguy khắp nơi.
长子子聪明伶俐，适应力强，却因体型瘦小，相貌丑陋，生性怕光，只能寄人田舍捞一些吃的整日偷偷摸摸的，成了无名“鼠”辈。
Trưởng tử Tý thông minh lanh lợi, thích nghi tốt, nhưng thân hình nhỏ bé, dung mạo xấu xí, lại sợ ánh sáng, chỉ có thể nương nhờ ruộng vườn người khác kiếm ăn, qua ngày trong cảnh lén lút, hóa thành loài chuột.
次子丑，憨厚老实，勤奋刻苦又加身强体壮，被人们首选为耕耘牲畜，幻化成了世间的“老黄牛”。
Nhị tử Sửu hiền lành chất phác, cần cù chịu khó, thân thể cường tráng, được con người chọn làm gia súc cày bừa, hóa thành trâu.
三子寅生性残暴，赖以肉食，人人畏惧，最终被驱赶至深山老林，变成了森林大王“老虎”。
Tam tử Dần hung bạo, sống bằng thịt, ai cũng khiếp sợ, cuối cùng bị xua đuổi vào rừng sâu núi thẳm, trở thành chúa sơn lâm – hổ.
四子卯体机警谨慎，狡诈多变由于体貌瘦弱，也没有被世人多重视，成天窜游，得了个名号：“兔子”。
Tứ tử Mão nhanh nhẹn thận trọng, lanh lợi đa biến, nhưng thân thể yếu ớt, không được coi trọng, ngày ngày chạy nhảy khắp nơi, mang danh thỏ.
六子巳身体修长，虽机敏灵活，但又好吃懒做，变成了山林野“蛇”。
Lục tử Tỵ thân hình thon dài, nhanh nhẹn linh hoạt nhưng lười biếng ham ăn, hóa thành rắn nơi núi rừng.
七子午高大健壮，勇猛彪悍，备受赏识，最后成了人们奔驰骑射的“战马”。
Thất tử Ngọ cao lớn cường tráng, dũng mãnh phi thường, được trọng dụng, cuối cùng trở thành ngựa chiến để con người cưỡi bắn.
八子未性情温和，优柔软弱，但又不乏魅力，变成了人间的“绵羊”。
Bát tử Mùi tính tình ôn hòa, mềm yếu nhưng có sức hấp dẫn riêng, biến thành dê nơi nhân gian.
九子申机智敏捷，神秘多变，成天浪迹于山野树丛，另外长相颇似人类，时而有人捉来玩耍，谓之耍“猴”。
Cửu tử Thân lanh lợi cơ trí, biến hóa khôn lường, thường lang thang rừng núi, lại có hình dáng giống con người, đôi khi bị bắt về làm trò mua vui, gọi là khỉ.
十子酉气宇轩昂，声音洪亮，而且勤恳守时，就做了农家的打鸣“鸡”。
Thập tử Dậu dáng vẻ hiên ngang, tiếng gáy vang dội, chăm chỉ đúng giờ, trở thành gà báo sáng cho nhà nông.
十一子戌忠诚仁厚，责任心强，变成了人们看家护院的“狗”。
Thập nhất tử Tuất trung thành nhân hậu, trách nhiệm cao, hóa thành chó giữ nhà.
十二子亥憨态可掬，贪吃贪睡，变化成了农家饲养的“肥猪”。
Thập nhị tử Hợi dáng vẻ ngây ngô đáng yêu, ham ăn ham ngủ, trở thành lợn nuôi trong nhà dân.
自从诸神子幻化成为人间的种种动物之后，他们的仙风道骨也就飘然散去，不复存在了，他们也就从此与人类休戚相关的共生于天地之间，再也不能够返回天庭。
Kể từ khi các thần tử hóa thành muôn loài động vật nơi nhân gian, tiên phong đạo cốt của họ cũng tan biến theo mây gió, không còn tồn tại nữa. Từ đó, họ cùng nhân loại sống chung giữa trời đất, họa phúc tương liên, vĩnh viễn không thể quay về thiên đình.
玉皇大帝本意并非如此，因而疑虑重重，甚为不甘。就在这个时候，观音大士前来点化：诸神子得以生肖人间，即为人之属相，人之归属既是天相，此乃天意。
Ngọc Hoàng Đại Đế vốn không có ý định như vậy, nên trong lòng vô cùng nghi hoặc và không cam tâm. Đúng lúc ấy, Quan Âm Đại Sĩ đến khai ngộ: Các thần tử hóa thân nơi nhân gian, trở thành con giáp nơi nhân gian, chính là thuộc tính của con người. Con người đã ứng với sự sắp đặt của trời, ấy chính là ý trời.
玉皇大帝听后犹如醍醐灌顶，恍然大悟。遂颁布圣谕，昭告天地：天之十二神子即为人之十二生肖，辅卫天庭，庇护人间为其职责。
Ngọc Hoàng nghe xong như được khai sáng, bừng tỉnh đại ngộ, liền ban thánh chỉ, cáo dụ trời đất: Mười hai thần tử của thiên đình chính là mười hai con giáp của nhân gian, có trách nhiệm bảo vệ thiên đình, che chở cho con người.
另外，玉皇大帝时常对五子辰的英年早逝耿耿于怀，特别差遣身边重臣下凡授意：人们是龙的传人，人间的皇帝都是真龙天子。也算是弥补他对五子的愧疚之情。
Ngoài ra, Ngọc Hoàng Đại Đế luôn canh cánh trong lòng về cái chết yểu của thần tử thứ năm Thìn, đặc biệt sai cận thần xuống trần truyền ý rằng: Con người là hậu duệ của Rồng, các bậc đế vương nhân gian đều là Chân Long Thiên Tử. Cũng coi như một sự bù đắp cho nỗi day dứt đối với người con thứ năm của mình.