如今的网络和时尚杂志上,“三百六十度(360度)”一语频频出现。例如“360度美女”“360度考核法”“360度爱情”“三百六十度想你”等。这里的“三百六十度”当然不是一个简单的数学术语,而是“全方位”或者“全天候”的代名词,泛指方方面面,每时每刻。
Trên mạng và các tạp chí thời thượng hiện nay, từ “360 độ” xuất hiện rất nhiều. Ví dụ như “Người đẹp 360 độ”, “Phương pháp kiểm tra 360 độ”, “Tình yêu 360 độ”, “Nhớ em 360 độ”.v.v. Từ “360 độ” ở đây đương nhiên không phải là một thuật ngữ toán học đơn thuần, mà là đại từ thay thế cho mọi góc độ hoặc “mọi thời tiết”, phiếm chỉ mọi phương diện, mọi lúc.
例如“360度美女”指的是每一个细节都不放过,方方面面都很完美的女子。“360度考核法”是指通过员工自己、上司、同事、下属、顾客等不同主体来了解工作绩效的一种考核方式。“三百六十度想你”则是指时时刻刻都想着你。
Ví dụ, “Người đẹp 360 độ” là chỉ người con gái đẹp đến từng chi tiết, mặt nào cũng rất hoàn mĩ. “Phương pháp kiểm tra 360 độ” là phương pháp kiểm tra thông qua các chủ thể khác nhau như bản thân nhân viên, cấp trên, đồng nghiệp, cấp dưới, khách hàng… để tìm hiểu hiệu quả công việc. “Nhớ em 360 độ” là lúc nào cũng nhớ em.
以“三百六十度”来概指全部,很容易让人联想到俗语中的“三百六十行,行行出状元”。《现代汉语词典》解释说,“三百六十行”是“泛指各种行业”。可见这里的“三百六十”,也并不是真有三百六十个行当,而只是一个表全称的概数。
Dùng “360 độ” để chỉ chung cho tất cả, rất dễ khiến người ta liên tưởng đến câu tục ngữ “ba trăm sáu mươi nghề, nghề nào cũng có người xuất chúng.” Trong “Từ điển tiếng Hán hiện đại” giải thích: “Ba trăm sáu mươi nghề” là “chỉ chung cho các ngành nghề”. Có thể thấy “ba trăm sáu mươi” ở đây cũng hoàn toàn không phải là có ba trăm sáu mươi nghề thật, mà chỉ là một con số khái quát chỉ chung cho tất cả.
不过,“三百六十行”与“三百六十度”虽然都有“各个、全部”之义,由来却大不相同。
Có điều “ba trăm sáu mươi nghề” và “ba trăm sáu mươi độ” tuy đều có nghĩa “mỗi một, tất cả”, nhưng nguồn gốc lại không giống nhau.
据古代文献记载,中国唐代的行业为“三十六行”,即:酒行、肉行、米行、茶行、柴行、纸行、巫行、海味行、鲜鱼行、酱料行、花果行、汤店行、药肆行、宫粉行、成衣行、珠宝行、首饰行、文房行、用具行、棺木行、针线行、丝绸行、仵作行、驿传行、铁器行、玉石行、顾秀行、扎作行、皮革行、纲詈行、花纱行、杂耍行、鼓乐行、故旧行、彩兴行、陶士行。又徐坷在其《清稗类钞·农商类》中说:“三十六行者,种种职业也。就其分工而约计之,曰三十六行,倍之则为七十二行,十之则为三百六十行。”可见,“三百六十行”中的三百六十,是将实有的三十六乘以十得出的数字,至于为何要乘十而不是其他数字,大概与传统上常以“十”做全称概数的文化习惯有关。
Theo những ghi chép trong các tư liệu xưa kia, các ngành nghề vào thời Đường của Trung Quốc là “ba mươi sáu nghề”, tức: Nghề rượu, thịt, gạo, trà, củi, giấy, y, hải sản, cá tươi, nước tương, hoa quả, tiệm nước, tiệm thuốc, son phấn, may mặc, châu báu, trang sức, văn phòng, dụng cụ, quan tài, kim chỉ, tơ lụa, khám tử thi, trạm dịch (chuyển công văn), đồ sắt, đá quý, thêu thùa, trang trí, da thuộc, chài lưới, bông sợi, tạp kỹ (các tiết mục mang tính phong trào, quần chúng), trống nhạc, cố cựu (bạn bè cũ), …, đồ gốm. Còn Từ Kha trong tác phẩm “Y thương loại – Thanh bái loại sao” của mình thì chép: “Tam thập lục hàng giả, chủng chủng chức nghiệp dã. Tựu kỳ phân công nhi ước kế chi, viết tam thập lục hàng, bội chi tắc vi thất thập nhị hàng, thập chi tắc vi tam bách lục thập hàng” (Trong ba mươi sáu nghề, nghề nào cũng là nghề nghiệp. Theo sự phân công của chúng mà ước tính như vậy, gọi là ba mươi sáu nghề, nhân đôi lên là bảy mươi hai nghề, nhân mười lên chính là ba trăm sáu mươi nghề). Có thể thấy, ba trăm sáu mươi trong “ba trăm sáu mươi nghề” đúng là con số có được do ba mươi sáu nhân mười mà ra, còn tại sao nhân mười mà không phải nhân với số khác, có lẽ có liên quan đến tập quán văn hóa thường lấy số “mười” để làm số chung truyền thống.
用“三百六十度”来表示全部,则应该跟数学几何有关,而不是将36度乘以10得到的。围绕某一定点旋转360度的轨迹正好能形成一个圆,而圆恰恰是一个起点与终点重合且完美对称的封闭图形,它能让人产生完满全面的感觉。汉语中有“圆满”一词,指方方面面都没有欠缺、没有漏洞,即可为证。因此我们推测,正是借助圆这个形象带给人们的文化感觉,“百六十度”也得以指代全部,各个方面。
Dùng “ba trăm sáu mươi độ” để chỉ tất cả, đương nhiên phải liên quan đến môn hình học của toán học, chứ không phải là con số có được do lấy 36 độ nhân mười. Quay một điểm theo quĩ đạo 360 độ thì có thể tạo thành một vòng tròn, mà hình tròn vừa khéo là một hình khép kín đối xứng hoàn mĩ và trùng hợp giữa điểm đầu và điểm cuối, có thể khiến người ta nảy sinh cảm giác trọn vẹn. Trong tiếng Hán có từ “viên mãn”, chỉ tất cả các mặt đều toàn vẹn, không thiếu sót, có thể làm minh chứng. Do đó, chúng tôi đoán rằng, chính là mượn hình tượng tròn này để mang đến cảm giác văn hoá cho người ta, “ba trăm sáu mươi độ” còn được dùng để chỉ thay cho tất cả, mọi mặt.
可见,传统的“三百六十行”与现代的“三百六十度”在表义上的相似性,实在是一个美丽的巧合。
Có thể thấy, “ba trăm sáu mươi nghề” truyền thống và “ba trăm sáu mươi độ” hiện đại có tính tương tự về ý nghĩa, quả là một sự trùng hợp thú vị.
